اروتیک مایاهای چونتال

تشونتال واژه‌ی خودِ آنان نیست. این واژه از زبان ناهوآتل است، chontalli، به معنای تقریبی «بیگانه»؛ برچسبی که آزتک‌ها آن‌قدر سهل‌گیرانه به کار بردند که گروه‌های بی‌ارتباط در اواخاکا و نیکاراگوئه هم آن را با خود داشتند، و جز نام، هیچ چیز دیگری با هم مشترک نداشتند. در تاباسکو، مردم خودشان را یوکوتان می‌نامند، برگرفته از نامی که خودشان برای زبانشان دارند. سرزمینشان دلتاست: دشت‌های پست و سیلاب‌خیزی که رودهای گریخالوا و اوسوماسینتا پیش از رسیدن به خلیج، به کانال‌ها، دریاچه‌ها و باتلاق‌ها بخش می‌شوند، در ناکاخوکا، سنتلا، خونوتا و ماکوسپانا. تاباسکو یکی از بارانی‌ترین نقاط مکزیک است و زندگی تشونتال‌ها بر پایه‌ی همین واقعیت شکل گرفته است. زمین با تغییر فصل بالا و پایین می‌رود، قایق تنه‌تراشی ابزار کار است نه میراث فرهنگی، و زمین‌های کشاورزی اغلب باید با دست از دل باتلاق بالا آورده می‌شدند، شیوه‌ای که در دهه‌ی 1970 در مقیاس وسیع در اطراف ناکاخوکا احیا شد. زبان به شاخه‌ی چولان از زبان‌های مایا تعلق دارد، در کنار چول و چورتی، که آن را در همسایگی بی‌واسطه‌ی زبانی قرار می‌دهد که بیشتر متون هیروگلیفی دوره‌ی کلاسیک با آن نوشته شده‌اند.

آب آنان را بازرگان کرد. پیش از اسپانیایی‌ها، بازرگانان تشونتال کاکائو، نمک، پنبه و ابسیدین را با قایق در امتداد ساحل از تاباسکو به دور شبه‌جزیره‌ی یوکاتان به سوی هندوراس جابه‌جا می‌کردند، و واحد سیاسی‌شان، آکالان، بیشتر قدرتی تجاری بود تا قدرتی با بناهای باشکوه. همین موقعیت زود آنان را سر راه تهاجم قرار داد. کورتس در سال 1519 در پوتونچان با تشونتال‌ها جنگید، و از میان بیست زنی که پس از آن تحویل داده شدند، مترجمی بود که بعدها با نام مالینتسین شناخته شد؛ او در اسارت زبان تشونتال را آموخته بود و توانایی‌اش در ناهوآتل بقیه‌ی فتح را ممکن ساخت. کورتس در سال 1525 در مسیر رفتن به هندوراس دوباره از آکالان گذشت و کواوتموک را در آنجا به دار آویخت. بخشی از آن تاریخ نزد تشونتال‌ها باقی مانده است: اسناد پاشبولون روایت سلسله‌ای را حفظ کرده‌اند که خاندان حاکم بر آکالان به همان زبان ثبت کرده، و این امری است که در سراسر قاره‌ی آمریکا نادر است. کاتولیسیسم وارد شد و جا افتاد، سپس در دهه‌های 1920 و 1930 به شکلی خشونت‌آمیز قطع شد، آنگاه که دولت ایالتی کلیساها را بست و کشیشان را بیرون راند، و عمل مذهبی را به خانه‌ها و حیاط‌هایی کشاند که بخش بزرگی از آن از پیش در آن‌ها زیست می‌کرد. هنوز نذورات به یومکا، نگهبان کوچک مزرعه‌ها، تقدیم می‌شود؛ رقصندگان بایلا بیِخو هنوز ماسک‌های چوبی حک‌شده به چهره می‌زنند؛ و پوزول که از ذرت آسیاب‌شده و کاکائو است و سرد نوشیده می‌شود، هنوز همان چیزی است که به مهمان تعارف می‌کنند. از دهه‌ی 1970 عامل ثابت دیگر نفت بوده است، و جوامع تشونتال دهه‌ها با پمکس بر سر آب آلوده و زمین‌های از دست‌رفته مجادله کرده‌اند.