اروتیک کاتوها

قبیلهٔ Cahto نخست با یک ناهم‌خوانی شناخته می‌شود. آن‌ها به زبانی از خانوادهٔ Athabaskan سخن می‌گویند، یا می‌گفتند، در منطقه‌ای کوچک در شمال کالیفرنیا که هیچ‌کس دیگری به آن زبان حرف نمی‌زد. همسایگان جنوبی‌شان مردم Pomo بودند که زبان‌هایشان به خانواده‌ای کاملاً جدا تعلق دارد، و در شرق مردم Yuki بودند که خود خانوادهٔ زبانی جداگانه‌ای هستند. زبان Cahto در منتهی‌الیه جنوبی زنجیره‌ای گسسته از زبان‌های Athabaskan ساحل اقیانوس آرام قرار دارد، و همین آن را خویشاوند دور ناواهو و آپاچی و زبان‌های Dene در شمال کانادا می‌کند، که هیچ‌کس در شهرستان مندوسینو با هیچ‌یک از آن‌ها در تماس نبود. حتی نام آن هم عاریتی است: Cahto در Northern Pomo به معنای دریاچه است، توصیفی از کف مرطوب دره‌ای که این مردم در آن زندگی می‌کردند و نه نامی که خودشان بر خود نهاده باشند. اما این ناهم‌خوانی تنها زبانی است. در عمل، مردم Cahto بسیار شبیه همسایگانی زندگی می‌کردند که با آن‌ها وصلت می‌کردند، دوزبانه و همواره در تماس، و تکنیک سبدبافی Pomo را اقتباس کردند و نیز انجمن‌های آیین تشرف و رقصندگان پرآراسته را که مردم‌شناسان آن‌ها را زیر نام Kuksu دسته‌بندی می‌کنند.

سرزمین مادری Cahto، دره‌های Cahto Valley و Long Valley است، دشت علفزار و جنگل بلوط نزدیک سرچشمهٔ South Fork Eel River، در غرب خط‌الراس Coast Range و پیش از رسیدن به سرخ‌چوب‌های بزرگ. میوهٔ بلوط تان‌اوک غذای اصلی بود، ماهی آزاد و قزل‌آلای دریارو در نهرها بالا می‌آمدند و علفزارها با سوزاندن عمدی باز نگه داشته می‌شدند. کهن‌ترین داستان‌ها حول Nagaicho می‌چرخند، مسافری که گوشه‌های آسمان را بالا نگه داشت و جهان نو را با قدم زدن شکل داد، و زمین را جانوری زنده توصیف می‌کنند که جابه‌جایی‌اش همان زلزله است. دامداری مهاجران در دههٔ 1850 از راه رسید و فروپاشی پس از آن سریع و خشن بود: لشکرکشی‌های شبه‌نظامی، سپس کوچ اجباری به شرق از فراز خط‌الراس به Round Valley Reservation. بازماندگان پیاده بازگشتند و در دامداری‌ها و کشتزارها، روی زمین‌هایی که خانواده‌هایشان همیشه از آن بهره می‌بردند، به کار مشغول شدند. در سال 1908 دولت فدرال قطعه‌زمین کوچکی بیرون از Laytonville را برای سرخ‌پوستان بی‌زمین آنجا خرید که به Laytonville Rancheria تبدیل شد، و امروز مقر قبیلهٔ Cahto، که دولت فدرال آن را به رسمیت می‌شناسد، در آنجاست. آخرین گویشوران روان در قرن بیستم درگذشتند و متن‌های Kato گردآوردهٔ Pliny Earle Goddard در سال 1909 کامل‌ترین سند این زبان باقی ماند، و کار احیای کنونی باید بر پایهٔ همین سند بنا شود.