اروتیک بنی‌حسان

بنی‌حسان قبایل عرب‌اند که زبانِ صحرای غربی را پدید آوردند. آنان از مَقیل نسب می‌برند، بادیه‌نشینانی که حدود قرن یازدهم از شبه‌جزیرهٔ عربستان به مغرب راندند و در دو قرن بعد به جنوب و غرب رفتند، از درهٔ درعه گذشتند و به دشت‌های باز میان اقیانوس اطلس و تمبوکتو رسیدند. بنی‌حسان، یعنی فرزندان حسان، شاخه‌ای است که در آن‌جا ریشه دواند و سرانجام بر همه چیره شد. آنان شهری نساختند و بنای یادبودی به جا نگذاشتند. آنچه برجا ماند گویشی است: حسانیه که امروز از جنوب مراکش و از راه صحرای غربی و موریتانی تا غرب مالی و دره‌ی سنگال گفته می‌شود و آن‌قدر واژگان زناگای بربری را از صنهاجه، پیشینیان ایشان، در خود دارد که گویندگان عربی در جاهای دیگر در فهمش کندی دارند. مور بودن، به معنایی که این واژه در نواکشوط دارد نه در تاریخ‌نگاری اروپایی، تا حد زیادی یعنی به این زبان سخن گفتن.

نقطهٔ عطف تاریخشان جنگ شار بوبه است که در حدود سه دهه از قرن هفدهم میان تبارهای جنگجوی حسانی و قبایل بربرتبار که می‌کوشیدند آنان را بیرون برانند درگرفت. بربرها شکست خوردند و نظامی که پس از آن برقرار شد، جامعهٔ مور را سیصد سال سامان داد: در رأس، قبایل جنگاور؛ زیر آنان، زوایا به‌عنوان دانشمندان و فقیهان که محظره، یعنی مکتب‌خانه‌های قرآنیِ سیار که در آن‌ها یک چادر و یک شیخ همچون دانشگاه بودند، را اداره می‌کردند؛ سپس گروه‌های خراج‌گزار، آهنگران و صنعتگران؛ و سرانجام ایگاوِن، مداحان موروثی که با ساز تیدینیت و چنگ اردین می‌توانستند نام خانواده‌ای را بسازند یا از میان ببرند. دین از نظر فقه سنی و مالکی است و از نظر منش صوفی، و وفاداری را قادریه و تیجانیه همان‌قدر شکل می‌دهند که نسب. زیر همهٔ این‌ها بردگی قرار داشت و بازماندهٔ آن امروز تندترین واقعیت زندگی موریتانیایی است: حراطین، مسلمانانی حسانی‌زبان که از نسل غرب‌آفریقاییانی هستند که به بردگی گرفته شدند، همچنان از نظر اجتماعی و اقتصادی به خانواده‌های بیضانی که پیش‌تر مالکشان بودند وابسته‌اند، و از 1905 بارها لغو بردگی اعلام شده اما هرگز به‌طور کامل به پایان نرسیده است. اردوگاه‌های شتر در خشکسالی‌های دههٔ 1970 و 1980 بیشتر از میان رفتند، خشکسالی‌هایی که صحرا را به سوی پایتخت خالی کردند. آنچه از این جابه‌جایی جان به در برد چای است که سه بار ریخته می‌شود و هر دور شیرین‌تر از پیش، و شعر، که مورها هنوز درباره‌اش بحث می‌کنند همان‌گونه که دیگران درباره‌ی فوتبال.