اروتیک بتس‌ها

مردم Bats جامعهٔ کوچکی هستند که به زبانی از شاخهٔ ناخی سخن می‌گویند و در شرق گرجستان زندگی می‌کنند. زبان آنان با چچنی و اینگوشی خویشاوند است، اما کلیسا، آموزش و زندگی عمومی‌شان نسل‌هاست که گرجی بوده است. گرجی‌ها آنان را Batsbi یا Tsova-Tush می‌نامند. آنان یکی از دو شاخهٔ کوهنشینان Tush هستند و شاخهٔ دیگر Chagma Tush است که به گرجی سخن می‌گوید. زادگاه کهن آنان درهٔ Tsova در Tusheti است، گوشه‌ای مرتفع از کشور که با چچن و داغستان هم‌مرز است. برف گذرگاه Abano برای بخش بزرگی از سال آن را از جهان جدا می‌کند. زندگی Tush بر محور گوسفندداری می‌چرخید: گله‌ها تابستان را روی مراتع کوهستانی می‌گذراندند و در زمستان به سوی دشت پست Alvani رانده می‌شدند. همین گله‌ها نمدمال، جوراب‌های بافتنی با نقش و نیز پنیر guda را فراهم می‌کردند که در پوست گوسفند رسیده می‌شود و Tusheti هنوز به آن شهرت دارد. در قرن نوزدهم خانواده‌های Tsova برای همیشه در انتهای دشتی آن مسیر ساکن شدند. امروز تقریباً همهٔ چند هزار نفر Bats در یک روستای بزرگ به نام Zemo Alvani در Kakheti زندگی می‌کنند. اینکه نیاکانشان پیش از Tusheti کجا زندگی می‌کردند هنوز محل بحث است و برخی پژوهشگران نگاهشان به شمال، آن سوی کوه‌هاست.

زبان Bats به شاخهٔ ناخی خانوادهٔ قفقاز شمال‌شرقی تعلق دارد. جدایی طولانی و حجم زیاد واژگان وام‌گرفته از گرجی باعث شده که یک چچنی‌زبان نتواند به‌سادگی آن را دنبال کند. زبان‌شناسان بیش از اندازهٔ جمعیت این زبان به آن می‌پردازند، زیرا دستور زبانش به قصد گوینده اهمیت می‌دهد. فاعل فعلی مانند افتادن اگر گوینده عمداً افتاده باشد یک حالت دستوری می‌گیرد و اگر تصادفی بوده، حالت دیگری. این زبان به ندرت نوشته شده است و هرگاه نوشته شده، با الفبای گرجی بوده است. زبان در معرض خطر است: گویشوران روان بیشتر روستاییان سالخورده‌اند و کودکان با گرجی بزرگ می‌شوند. دین نیز همان الگوی گرجی را دنبال می‌کند. Bats مسیحیان ارتدوکس‌اند، با این حال آیین Tush مدت‌هاست بیشتر بر زیارتگاه‌های روستایی متمرکز بوده تا کلیساها، با کاهنان زیارتگاه، قربانی‌های حیوانی و ضیافت‌های مشترک. همسایگانشان نشان می‌دهد که زبان و جامعه در اینجا تا چه حد آزادانه با هم منطبق‌اند. کیستی‌ها در درهٔ نزدیک Pankisi هم به زبانی ناخی سخن می‌گویند، اما آنان مسلمانانی از تبار چچنی‌اند.