اروتیک باصری‌ها

باصری‌ها با یک مسیر تعریف می‌شوند. هر ساله خانوارهایشان چادرهای سیاه پشم بز را برمی‌چینند و گله‌هایشان را در امتداد مسیری عرفی در استان فارس، در جنوب ایران، جابه‌جا می‌کنند. آن‌ها زمستان را در دشت‌های گرم‌تر جنوب شیراز می‌گذرانند و در بهار به سوی شمال، به مراتع تابستانی ارتفاعات کوه بُل، پیش می‌روند. این مسیر و برنامهٔ زمانی آن به‌عنوان حقی شناخته‌شده به قبیله تعلق دارد. هدایت این حرکت از کنار روستاها، زمین‌های کشاورزی و دیگر قبایل مدت‌هاست که هستهٔ اقتدار رئیس قبیله بوده است. باصری بودن یعنی در این مسیر سهیم بودن.

آن‌ها به گویشی محلی از فارسی سخن می‌گویند و مسلمان شیعه‌اند، هرچند ناظران خاطرنشان کرده‌اند که آیین رسمی مذهبی در زندگی اردوگاهی کم‌رنگ است. فردریک بارت، مردم‌شناس نروژی که در اواخر دههٔ 1950 در میان آنان زیست، استدلال کرد که خود کوچ بخش بزرگی از کارکردی را انجام می‌دهد که در جاهای دیگر بر عهدهٔ آیین است و به سال شکل و معنا می‌بخشد. کتاب او با عنوان کوچ‌نشینان جنوب پارس باصری‌ها را به یکی از قوم‌های شبان‌کاری بدل کرد که در انسان‌شناسی بیش از همه از نزدیک مطالعه شده‌اند. بسیاری از آنچه بیگانگان درباره‌شان می‌دانند هنوز از روایت او سرچشمه می‌گیرد.

باصری‌ها یکی از پنج قبیلهٔ کنفدراسیون خمسه‌اند، اتحادی که در قرن نوزدهم به رهبری خاندان قوام شیراز شکل گرفت تا قدرت قشقایی‌ها را متعادل کند. نام این اتحاد به معنای پنج است و باصری‌های فارسی‌زبان را با همسایگان ترکی‌زبان و عربی‌زبان پیوند می‌داد. در درون قبیله، اقتدار از رئیس قبیله به سرکردگان تیره‌ها و سپس تا چادر منفرد جریان داشت. چادر، یعنی خانواری با گلهٔ خاص خود، واحد اصلی به شمار می‌رود. سرپرست آن از جانب خانوار با روستاییان، مقامات و غریبه‌ها سخن می‌گوید و اردوگاه‌ها بسته به انتخاب چادرها برای همراهی با یکدیگر شکل می‌گیرند و از هم جدا می‌شوند.

اقتصاد بر دوش گوسفند و بز است. پشم، کره، پوست و دام‌های جوان به روستاها و بازارها برده می‌شوند و در ازای آرد، چای، شکر و پارچه مبادله می‌گردند. گله‌ها ثروتی شکننده‌اند و بارت نشان داد که قبیله از هر دو سو اعضای خود را از دست می‌دهد: خانواده‌های مرفه زمین می‌خرند و به‌عنوان مالک زمین ساکن می‌شوند، در حالی که خانواده‌هایی که گله‌هایشان از میان می‌رود قبیله را ترک می‌کنند تا در روستاها کار کنند. قرن بیستم فشارهای سخت‌تری آورد، از اسکان اجباری در زمان رضا شاه در دههٔ 1930 تا کنترل دولت بر زمین‌های چراگاهی، و اسکان بسیاری از خانواده‌ها را از مسیر کوچ بیرون کشیده است.