اروتیک باجونی

باجونی‌ها مردمی مسلمان و سواحیلی‌زبان در شمال دورترین سواحل سواحیلی‌اند و سرزمین‌شان بیش از آنکه قلمروی زمینی باشد، مجمع‌الجزایری است: زنجیره‌ای کم‌ارتفاع از جزیره‌های مرجانی و زبانه‌های شنی که از کیسمایو در جنوب سومالی تا مرز کنیا امتداد دارد، به همراه روستاهای ساحل مقابل و خلیج‌هایی که در پشت آن‌ها قرار دارند. چولا، کویاما و نگومی نام‌هایی‌اند که بیشتر نقشه‌ها آن‌ها را، اگر اصلاً نشان داده باشند، به صورت نقطه‌های کوچک ثبت کرده‌اند. زندگی در آنجا حول دریا و تقویم بادهای موسمی سامان یافته است: ماهی‌گیری با قایق‌های بادبانی کوچک، خشک‌کردن و فروش به داخل کشور ماهی کوسه و ماهی‌های صخره‌ای مرجانی، بریدن تیرهای حرا در خلیج‌ها و فرستادن آن‌ها به شمال برای سقف‌سازی خانه‌ها در عربستان، و کشت نارگیل و کنجد در زمین‌های شنی‌تر. کشتی‌سازی مهارتی بجونی است با شهرتی دیرینه در این منطقه. مته‌په که قایقی دوخته‌شده با الیاف نارگیل است، نه میخ‌کوبی‌شده، تا اوایل سده بیستم در همین کرانه ساخته و رانده می‌شد و از آخرین نمونه‌های این نوع در اقیانوس هند بود. اسلام سنی و بر مذهب شافعی است و بخشی جدا از زندگی نیست: مسجد، مکتب قرآن، نام‌گذاری کودکان، زمان ازدواج و آداب تشییع جنازه همگی از نهادهایی می‌گذرند که هزار سال است شهرهای ساحلی سواحیلی را سامان داده‌اند.

زبان آنان، کی‌باجونی که کیتیکوو هم نامیده می‌شود، گویشی شمالی از زبان سواحیلی در شاخه سابکی زبان‌های بانتو است، از نزدیکان گفتار لامو و پاته، و تا آن‌جا از سواحیلی معیار فاصله دارد که بیگانگان مرتب آن را به اشتباه زبانی دیگر می‌شنوند. این جزئیات پیامدهایی داشت. وقتی بریتانیا در سال 1925 جوبالند را به ایتالیا واگذار کرد، مرز تازه جهان باجونی را دو نیم کرد و این شکاف از آن پس همه چیز را شکل داد. در سومالی، باجونی‌ها اقلیتی بی‌پشتوانه قبیله‌ای‌اند که سیاست سومالی بر آن استوار است، و از همین رو وقتی دولت در سال 1991 فروپاشید، از آسیب‌پذیرترین مردم بودند: جزیره‌ها غارت شد، قایق‌ها و زمین‌ها مصادره شدند و هزاران تن به ممباسا، به اردوگاه‌های کنیا و سرانجام به بریتانیا، ایالات متحده و کشورهای خلیج فارس رانده شدند. بسیاری از آن پرونده‌های پناهندگی بر محور زبان‌شناسی می‌چرخید. مقامات برای تعیین اینکه چه کسی واقعاً باجونی است از آزمون‌های زبانی استفاده می‌کردند و اغلب متقاضیان را با سواحیلی معیار یا سومالی می‌سنجیدند، نه با گویش خودشان، و به این ترتیب مردم به خاطر درست سخن گفتن به زبان مادری‌شان تکذیب می‌شدند. روستاهایی که زمانی جزیره‌ها را پر می‌کردند اکنون پراکنده‌اند یا از میان رفته‌اند. اما مردم چنین نیستند: آنان در ساحل کنیا، در کیسمایو و در خارج از کشور زندگی می‌کنند و کی‌باجونی هنوز گفته می‌شود، هرچند گویشوران مسلط آن رو به کاهش‌اند.