اروتیک آتیاپ

قوم Atyap در علفزارهای موج‌دار جنوب ایالت کادونا زندگی می‌کند، در کمربند میانی، جایی که شمال عمدتاً مسلمان نیجریه با جنوب مسیحی آن تلاقی می‌کند. آنان خود را Atyap می‌نامند؛ برون‌نام هوسایی قدیمی‌تر Kataf، که بیگانگان بر آنان نهاده‌اند، هنوز در اسناد استعماری دیده می‌شود و اکنون عموماً در نوشته‌های خودشان از آن پرهیز می‌شود. قلمرو آنان بر محور Zangon Kataf قرار دارد، شهری بازاری که نامش متأسفانه در روزنامه‌های نیجریه به‌عنوان نامی کوتاه برای اشاره به خشونت تکراری میان کشاورزان Atyap و مهاجران و دامداران هوسا-فولانی آشنا شده است؛ نزاعی که در سال 1992 به‌طرز فاجعه‌باری شعله‌ور شد و هرگز کاملاً فروکش نکرده است.

زبان آنان، Tyap، به شاخه پلاتو از خانواده نیجر-کنگو تعلق دارد، خوشه‌ای از ده‌ها زبان کوچک که در سراسر فلات جوس و دامنه‌های جنوبی آن تکلم می‌شوند. زبان‌های پلاتو در یک منطقه مشترک‌اند اما همیشه خویشاوندی نزدیکی با یکدیگر ندارند؛ Tyap در میان همسایگانی چون Tyap-proper، Sholyio، Fantswam، Gworok و Takad جای دارد که برخی از آنها بسته به اینکه کدام زبان‌شناس را بخوانید گاه گویش‌هایی از Atyap و گاه زبان‌های جداگانه طبقه‌بندی می‌شوند. خود Atyap خوشه‌ای از گروه‌های فرعی مرتبط را به رسمیت می‌شناسند (Agworok، Asholyio، Atakat و Afakan) که در برخی نوشته‌های محلی به‌طور جمعی ملت Atyap نامیده می‌شوند، حتی در جاهایی که مرزهای زبانی مورد مناقشه است.

مسیحیت، که بیشتر پروتستان و کاتولیک است و حضور پررنگ انجیلی دارد، از راه هیئت‌های تبلیغی قرن بیستم ریشه دواند و اکنون وابستگی مذهبی غالب است. این دین با آیین‌های کهن‌تر مربوط به تکریم نیاکان و تقویم کشاورزی همزیستی دارد: کاشت سورگوم، یام و ارزن هنوز محور زندگی جمعی در علفزار باز است، جایی که بیشتر Atyap همچنان کشاورزی می‌کنند. جشن برداشت Aya Tyap به‌عنوان بزرگ‌ترین گردهمایی جمعی سال عمل می‌کند و به همان اندازه که جشن است، به ابزاری برای ابراز هویت فرهنگی بدل شده است، اعلامی عمومی از هویت در منطقه‌ای که وضعیت بومی بودن در آن از نظر سیاسی مورد مناقشه است.

همین مناقشه بر سر بومی بودن، پس‌زمینه‌ای گریزناپذیر است. مانند بسیاری از اقلیت‌های کمربند میانی نیجریه، Atyap قرن گذشته را صرف چانه‌زنی بر سر جایگاه خود در برابر فشار جمعیتی و سیاسی نظام امارت‌های هوسا-فولانی کرده‌اند که به سوی جنوب پیش می‌آمد، نظامی که تاریخاً آنان را arna (یعنی بت‌پرست) طبقه‌بندی می‌کرد و هرگز به‌طور کامل رسمیت زعامت سنتی را به آنان نداد. نهاد Agwatyap، عالی‌ترین حاکم سنتی، تنها در اواخر قرن بیستم به‌طور رسمی دوباره برقرار شد و همچنان محکی محوری برای ادعای جامعه به خودمختاری تاریخی بر سرزمین خودشان است.