اروتیک خاسونکه

خاسونکه‌ها مردمی با دو منشأ و یک هویت‌اند. سنت‌های شفاهی آنان تبارهای بنیان‌گذار را به چوپانان فولانی‌ای می‌رساند که به دره‌ی بالادست رود سنگال کوچیدند. آنان در میان کشاورزان ماندی‌زبان ساکن شدند، با اهالی روستاها پیوند زناشویی برقرار کردند و طی نسل‌ها زبان فولانی را رها کردند، اما نام تیره‌های فولانی مانند دیالو را حفظ کردند. مردمی که از آن استقرار پدید آمدند نام خود را از سرزمین گرفتند: خاسو، یعنی کشور اطراف کایس در دورترین غرب مالی. جامعه‌های کوچک‌تری در آن سوی مرز، در شرق سنگال زندگی می‌کنند.

سرزمینی سخت است. صخره‌های ماسه‌سنگی ساوانای خشک را پاره‌پاره کرده‌اند، رود سنگال نزدیک مدینه از آبشار فِلو فرو می‌ریزد و کایس به‌طور معمول در شمار گرم‌ترین شهرهای آفریقا آورده می‌شود. روستاها ارزن، سورگوم و بادام‌زمینی می‌کارند و گاو، گوسفند و بز نگه می‌دارند. زبان خاسونکه‌ای، زاسونگاکسانگو، به شاخه‌ی ماندینگی خانواده‌ی ماندِه تعلق دارد. این زبان آن‌قدر به بامبارا و مالینکه نزدیک است که گویشوران با سهولت میان آن‌ها جابه‌جا می‌شوند. این زبان یکی از زبان‌های ملی رسمی مالی است، هرچند در بازارها و ادارات بیشتر کار را بامبارا و فرانسه پیش می‌برند.

خاسو پیش از آن‌که بخشی از نقشه‌ی استعماری شود، پادشاهی بود و تا زمانی که فرانسوی‌ها در امتداد رود پیش آمدند، به دولت‌های کوچک‌تر و رقیب تجزیه شده بود. فرمانروای آن در مدینه، سامبالا، تصمیمی گرفت که هنوز تاریخ منطقه را تعیین می‌کند: با فرانسوی‌ها هم‌پیمان شد که در سال 1855 در کنار شهرش دژی ساختند. در سال 1857 ارتش‌های الحاج عمر تال، که جهادش غرب سودان را بازآفرینی می‌کرد، حدود سه ماه مدینه را محاصره کردند. مدافعان خاسونکه و فرانسوی تا رسیدن نیروی امدادی که با قایق از روی رود در حال طغیان آمد، پایداری کردند. بقایای آن دژ هنوز در مدینه برپاست و این اتحاد، کریدور سنگال را به روی گسترش فرانسه به درون سرزمین گشود.

اسلام اکنون دین اکثریت است و تقویم نماز روزانه، رمضان و جشن‌های بزرگ را تعیین می‌کند. زندگی اجتماعی از الگوی آشنای ماندی پیروی می‌کند: تبارهای آزادزاده کنار آهنگران، چرمکاران و گریوهایی که موروثی‌اند زندگی می‌کنند. گریوها شجره‌نامه‌های خانواده‌ها را نگه می‌دارند و در مراسم نامگذاری و عروسی‌ها اجرا دارند. شوخی‌های متقابل میان برخی تیره‌ها، که در آن طعنه‌ی آیینی اصطکاک واقعی را هموار می‌کند، هنوز بخشی از زندگی اجتماعی روزمره است.