اروتیک خوسا

خوسا‌ها دومین گروه بزرگ از مردم نگونی آفریقای جنوبی‌اند که از رود کِی تا ساحل و تا دشت‌های بلند داخلی در استان کیپ شرقی ساکن‌اند. قلمروشان از نظر تاریخی به سرزمین زولو در شمال‌شرق و به مرز قدیمی مستعمره کیپ در غرب می‌رسد، و همین مرز غربی اهمیت داشت: میان سال‌های 1779 و 1879 خوسا‌ها نُه جنگ با مهاجران هلندی و سپس بریتانیایی کردند که طولانی‌ترین مقاومت پیوسته‌ی آفریقایی در برابر گسترش اروپایی در هر نقطه‌ی این قاره بود. نام‌هایی که فراتر از سرزمین خوسا شهرت یافتند، مانند ماندلا، توتو، بیکو و سیسولو، از همین منطقه برخاسته‌اند و وزن سیاسی این گروه در آفریقای جنوبی امروز را نمی‌توان بیش از اندازه برآورد کرد.

زبان ایسی‌خوسا به شاخه‌ی نگونی از زبان‌های بانتو تعلق دارد و تا حد زیادی برای گویشوران زولو قابل فهم است، هرچند این دو در واژگان و سبک گفتار از هم جدا شده‌اند. آنچه این زبان را از نظر شنیداری متمایز می‌کند، صداهای کلیکی است، یعنی حروف c، q و x در املا، که قرن‌ها پیش از همسایگان خویسان و در دوره‌ای طولانی از وصلت و جذب فرهنگی وام گرفته شد؛ این فرایند نشانه‌هایی هم بر ریخت‌شناسی جسمی و شیوه‌های دامداری خوسا برجای گذاشت. این صداها تزیین نیستند، بلکه واج‌های حامل بار معنایی‌اند، و زبان‌آموزی که آن‌ها را نرم کند، سخنش نامفهوم می‌شود.

این گروه بیشتر فدراسیونی از هم‌پیمانان است تا یک واحد یکپارچه: غکالکا، راربه، تمبو، موپوندو، موپوندومیسه، بهاکا و کسیبه هر کدام خاندان‌های سلطنتی خاص خود را دارند، و تفاوت میان مثلاً یک تمبو و یک غکالکا در محل حس می‌شود، به شیوه‌ای که بیگانگان اغلب از آن غافل‌اند. مسیحیت زود و از راه ایستگاه‌های مبلغان قرن نوزدهم وارد شد و امروز تقریباً همگان خود را پیرو آن می‌دانند، اما بر روی لایه‌ای کهن‌تر نشسته است: تکریم نیاکان (amadlozi)، معالج-پیشگو (igqirha) و آیین‌های آغاز که همچنان از نظر اجتماعی الزامی‌اند. آیین آغاز مردانه، ulwaluko، شامل دوره‌ای انزوا در بوته‌زار است و آستانه‌ای است که پسر خوسا از آن می‌گذرد تا مرد خطاب شود؛ کنار گذاشتن آن، صرف‌نظر از تحصیلات یا ثروت، داغ ننگی مادام‌العمر به همراه دارد.

یک زخم تاریخی هنوز حافظه‌ی فرهنگی را شکل می‌دهد: کشتار گاوان در سال‌های 1856-57، زمانی که پیامبرِ زن، نونگکاوسه، در رؤیایی به ملت دستور داد گله‌های خود را ذبح و انبار غله‌ی خود را نابود کنند تا رستاخیز نیاکان فرا رسد و استعمارگران را به دریا براند. ده‌ها هزار نفر از گرسنگی مردند و نظام سیاسی خوسا هرگز استقلال پیش‌استعماری خود را بازنیافت. این واقعه در ادبیات و گفتار سیاسی خوسا به شیوه‌ای یاد می‌شود که کمتر ملتی به فاجعه‌های خود اشاره می‌کند: روشن، مکرر و بی‌پرده.