اروتیک آمبوندو

آمبوندو، که گاهی مبوندو و در متون قدیمی‌تر «مبوندوی شمالی» نامیده می‌شوند تا از اوویمبوندوهای نامرتبط جنوبی‌تر متمایز شوند، دومین قوم بزرگ آنگولا هستند که در سراسر سرزمین ساوانا و جنگل میان ساحل اقیانوس اطلس و ارتفاعات مالانجه استقرار دارند. لواندا در قلمرو آنان واقع است و همین یک واقعیت تقریباً همه چیز مربوط به ایشان را در پانصد سال گذشته شکل داده است. آنان نخستین جمعیتی بودند که پرتغالی‌ها با آن دیدار کردند، نخست با آن داد و ستد کردند، نخست با آن جنگیدند و نخست آن را مسیحی کردند، و پیامدهای این تماس زودهنگام هنوز زبان، دین و وزن سیاسی‌ای را که رهبران آمبوندو در آنگولای امروز دارند نشان می‌دهد.

زبانشان، کیمبوندو، به شاخه بانتوی خانواده نیجر-کنگو تعلق دارد و میان کیکونگو در شمال و امبوندو در جنوب قرار می‌گیرد، آن‌قدر به هر دو نزدیک که مسافران راه‌های کاروانی قدیم یاد گرفتند بی‌دردسر میانشان جابه‌جا شوند. کیمبوندو همچنین زبانی است که به پرتغالی برزیلی و از طریق آن به انگلیسی واژه‌هایی چون سامبا، بانجو، مولکه و کیلومبو داد، که مردمی که در قرون تجارت برده از این ساحل ربوده شدند آن‌ها را از آن سوی اقیانوس اطلس با خود بردند. این پراکندگی اینجا پاورقی نیست؛ برای بسیاری از آمبوندوها تاریخ خانوادگی است.

پادشاهی ندونگو که حاکمش لقب نگولا داشت، واژه‌ای که نام خود آنگولا از آن گرفته شده، کانون سیاسی اصلی آمبوندو بود، و مقاومت طولانی آن در برابر پیشروی پرتغالی‌ها به رهبری ملکه نجینگا در قرن هفدهم، نقطه عطف تاریخی‌ای است که بیشتر آمبوندوها هنوز با کمی غرور به آن می‌بالند. عناد نظامی و دیپلماتیک نجینگا دهه‌ها را خرید، و یاد او در آنگولا کارکردی تقریباً شبیه کارکرد بنیانگذار ملت در جاهای دیگر دارد.

امروزه بیشتر آمبوندوها مسیحی‌اند، عمدتاً کاتولیک با اقلیت پروتستان قابل توجه و حضور رو به رشد کلیساهای مستقل آفریقایی، اما جهان کهن ارواح کیلوندو و احترام به نیاکان نه آن‌قدر کنار گذاشته شده، بلکه بیشتر در خود ادغام شده است: غسل تعمید یکشنبه و مشورت با فال‌گیر در طول هفته، برای بسیاری از خانواده‌ها بدون اصطکاک چندانی کنار هم قرار می‌گیرند. زیرگروه‌ها، از جمله نگولا، مبوندو، ندمبو، هونگو، سونگو و دیگران، تفاوت‌های درونی واقعی در گویش و آداب را حفظ می‌کنند، و هویت آمبوندو از نظر تاریخی کمتر یک بلوک واحد بوده تا فدراسیونی از مردمان مرتبط که با زبانی مشترک و خاطره‌ای مشترک و تلخ از رویارویی استعماری کنار هم نگه داشته می‌شدند.