اروتیک اویمبوندو

اوویمبوندو بزرگ‌ترین گروه قومی آنگولا هستند و در ارتفاعات مرکزی، یعنی planalto، زندگی می‌کنند؛ ارتفاعاتی که پشت دشت‌های ساحلی بالا می‌روند و از هوامبو تا بیه و بنگوئلا به سمت جنوب امتداد دارند. شمارشان بسته به روش محاسبه، بیش از شش میلیون نفر است و زبانشان، امبوندو، به همان اندازه که سرزمینشان به آنان نام می‌دهد، به آنان هویت می‌بخشد: اوویمبوندو تقریباً به معنای «مردم سرزمین مه» است، یعنی داخل کشور مرتفع و خنکی که در آن ذرت و کاساوا می‌روید و باران از اکتبر تا آوریل شدید می‌بارد.

از نظر زبانی آنان در خانواده‌ی گسترده‌ی بانتو جای می‌گیرند، در کنار همسایگان کیمبوندوزبانشان در شمال و قوم‌های چوکوه و گانگوئلا در شرق؛ نزدیکی‌ای که به گوش دقیق اجازه می‌دهد تفاوت‌های میان آنان را دنبال کند، و در عین حال تمایزی که باعث می‌شود امبوندو گنجینه‌ای قابل‌توجه از ضرب‌المثل‌ها، شعر ستایشی و واژگان تجاری خاص خود داشته باشد. و این واژگان تجاری تصادفی نیستند. از حدود سده‌ی هفدهم به بعد، اوویمبوندو یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های تجارت دوربرد آفریقای مرکزی را ساختند و کاروان‌هایی را تا عمق آنچه امروز زامبیا و جمهوری دموکراتیک کنگو خوانده می‌شود اعزام کردند و با خود عاج، موم و لاستیک آوردند و، در فصلی تاریک‌تر، اسیرانی را که به سوی ساحل اقیانوس اطلس در بنگوئلا فرستاده می‌شدند. تجارت کاروانی تنها زمانی فروپاشید که حکومت استعماری پرتغال در آغاز سده‌ی بیستم سخت‌گیرتر شد و راه‌آهن جای راه‌هایی را گرفت که حمالان پیاده پیموده بودند.

مسیحیت از طریق مبلغان آمریکایی کلیسای کنگره‌گرا و مبلغان کانادایی در اواخر سده‌ی نوزدهم وارد شد و به‌طور نامعمولی عمیق ریشه دواند؛ ایستگاه‌های مبلغان در بایلوندو، چیلسو و دوندی گروهی باسواد و امبوندوزبان پدید آوردند که بعدها بخش عمده‌ی رهبری یونیتا را در جنگ داخلی طولانی آنگولا بر عهده گرفت. این جنگ که بیشتر بر خاک اوویمبوندو بین سال‌های 1975 و 2002 جنگیده شد، ارتفاعات را بیش از هر بخش دیگر کشور زخمی کرد. بازسازی کند و ناهموار بوده است و بسیاری از روستاها هنوز علائم پاک‌سازی مین را با خود دارند.

اوویمبوندو در میان خود یک بلوک یکدست نیستند، بلکه فدراسیونی از پادشاهی‌های کهن‌ترند؛ بایلوندو، وامبو، بیه، نگالانگی و دیگران، که خاندان‌های سلطنتی‌شان هنوز وزن تشریفاتی دارند، حتی جایی که اقتدار سیاسی‌شان کمرنگ شده است. گاو هم از نظر اقتصادی و هم به‌عنوان معیار جایگاه اجتماعی اهمیت دارد و مذاکرات مهریه همچنان امری جدی است که میان خانواده‌های گسترده انجام می‌شود. آیین پرستش نیاکان که زیر آیین‌های رسمی مسیحی لایه‌بندی شده، از میان نرفته است؛ مردم به قدیسان دعا می‌کنند و برای نیاکانشان نذر می‌ریزند، بی‌آنکه تناقضی ببینند.