اروتیک وازیمبا

وازیمبا، به روایت خود مالاگاسی‌ها، نخستین مردم ماداگاسکار بودند: جمعیتی که پیش از رسیدن نیاکان مرینا ارتفاعات مرکزی را در اختیار داشتند، تا حدود سده‌های شانزدهم و هفدهم بیرون رانده یا جذب شدند، و اکنون نه چندان به‌عنوان یک ملت، بلکه به‌عنوان حضوری در دل خاک به یاد آورده می‌شوند. تقریباً هر آنچه درباره‌ی آنان می‌دانیم از سنت شفاهی می‌آید، به‌ویژه تاریخ‌های سلطنتی مرینا، که تنها در سده‌ی نوزدهم به نگارش درآمدند. نه کتیبه‌ای، نه وقایع‌نامه‌ای نوشته‌شده در همان زمان، نه سکونتگاهی که با اطمینان شناسایی شده باشد. مورخان هنوز درباره‌ی اینکه آنان در واقع چه کسانی بودند بحث می‌کنند: موجی پیشین از مهاجران آسترونزیایی که هرگز دولتی بنا نکردند، جمعیتی با ریشه در سرزمین اصلی آفریقا، یا برچسبی که مالاگاسی‌های بعدی به‌طور واپس‌نگرانه بر هر کسی که نخست آنجا بوده نهادند.

خود سنت از جهاتی مشخص است که تاریخ نیست. این سنت آنان را در پیرامون دریاچه‌ها و مرداب‌های ایمرینا، نزدیک جایی که اکنون آنتاناناریوو است، جای می‌دهد که از راه ماهیگیری، گردآوری خوراک و شکار زندگی می‌کردند، نه از برنج‌کاری پلکانی که بعدها شاخصه‌ی ارتفاعات شد. برای آنان ملکه‌هایی برمی‌شمارد، رافوهی و رانگیتا، که نامشان در بنیان تبارنامه‌ی سلطنتی مرینا جای دارد، و این چیز عجیبی است در داستانی درباره‌ی بیرون راندن بیگانگان. و برای آنان شکستی نیز روایت می‌کند: به گفته‌ی داستان، شاه آندریامانلو آنان را از ایمرینا بیرون راند، زیرا مردمش نیزه‌های آهنی داشتند و وازیمبا تنها گِل داشتند. چه ماجرا این‌گونه رخ داده باشد چه نه، این روایت کارکردی دارد: لحظه‌ای را مشخص می‌کند که ارتفاعات از آن مرینا شد.

آنچه پس از اخراج دوام آورد دین بود. گورهای وازیمبا، که اغلب توده‌هایی ساده از سنگ‌اند و نه دخمه‌های خانوادگی ساخته‌شده‌ی رسم بعدی ارتفاعات، هنوز جاهایی‌اند که مردم با درخواست‌هایشان به آنجا می‌روند: برای فرزند، برای باران، برای پایان یک نزاع. عسل نهاده می‌شود، و رام. فادی، یعنی محرمات، به این مکان‌ها و به ارواح پیوسته‌اند، ارواحی که زودرنج و قادر به بیمار کردن انسان پنداشته می‌شوند. ارواح وازیمبا همچنین در آیین‌های تسخیر مالاگاسی از زبان واسطه‌ها سخن می‌گویند. در امتداد رودهای غربی، به‌ویژه مانامبولو، جوامعی امروز این نام را بر خود دارند، مردمانی ماهیگیر که خود را از کسانی می‌شمارند که به غرب رانده شدند و جذب نشدند. پس وازیمبا از این نظر از میان رفته‌اند که هیچ‌کس به زبانشان سخن نمی‌گوید یا زیر فرمان پادشاهانشان زندگی نمی‌کند، و از نظری که بیش از همه اهمیت دارد هرگز از میان نرفته‌اند: زیر پا هستند، مخاطب قرار می‌گیرند، و حقی بر گردن دارند.