اروتیک تسانارها

تسنارها مردمی کوهستانی در مرکز قفقاز بودند که از دوران باستان تا اوایل سده‌های میانه، دره‌ی Darial را در منطقه‌ای که امروز در بخش Khevi شمال گرجستان قرار دارد در اختیار داشتند و تا حدود سده‌ی یازدهم در گرجی‌های شرقی ادغام شدند. پس از آن نامشان از متون ناپدید می‌شود. آنچه در چشم همسایگانشان آنان را مردمی متمایز می‌کرد، سرزمینی بود که بر آن ایستاده بودند. دَریال تنها راه عملی از میانه‌ی رشته‌کوه قفقاز است و هر که بر آن مسلط بود تعیین می‌کرد چه کسی میان استپ و جنوب عبور کند. نامی شبیه به نام آنان، Sanaroi، در جغرافیای بطلمیوس در سده‌ی دوم ظاهر می‌شود و یک جغرافیای ارمنی از سده‌ی هفتم، تسنارها را دقیقاً در آن گردنه قرار می‌دهد. نویسندگان عرب ایشان را Sanariyya می‌نامیدند.

لحظه‌ی آنان در سده‌های هشتم و نهم فرا رسید، زمانی که خلافت و امیرانش در تفلیس می‌کوشیدند شرق گرجستان را نگه دارند. تسنارها از کوه‌ها به Kakheti فرود آمدند و هسته‌ی جنگاور یک امارت تازه در آنجا شدند که امیری با عنوان اسقف روستایی بر آن فرمان می‌راند. نویسندگان عرب نام Sanariyya را بر کل امارت اطلاق کردند. در سال 853 فرمانده عباسی Bugha al-Kabir، که تازه تفلیس را سوزانده بود، علیه آنان برگشت و بارها عقب رانده شد. یک مورخ عرب گزارش می‌دهد که کوهنشینان برای کمک به امپراتور بیزانس، فرمانروای خزرها و سرور اسلاوها نامه نوشتند، و این معیار خوبی است از اینکه یک قوم کوهستانی کوچک، هنگامی که بر یک گردنه مسلط باشد، تا کجا می‌تواند پیش برود.

اینکه ریشه‌ی قومی آنان چه بوده هنوز محل بحث است. بسیاری از پژوهشگران ایشان را مردمی از تبار Nakh می‌دانند، خویشاوند نیاکان چچن‌ها و اینگوش‌های امروز، که به تدریج زبان گرجی و مسیحیت گرجی را پذیرفتند. دیگران آنان را از آغاز گرجی‌های کوهستان می‌شمارند. در زمانی که بیگانگان ایشان را توصیف کردند مسیحی بودند، و مسعودی در سده‌ی دهم ادعای عجیب خود آنان را ثبت کرد که از یک قبیله‌ی کهن عرب نسب می‌برند، نوع نسب وام‌گرفته‌ای که در مرز مسلمان‌نشین اعتبار می‌آورد. هیچ متنی به زبان تسناری بر جا نمانده است، پس این پرسش شاید هرگز بسته نشود.

میراث آنان بیش از آنکه قوم‌نگارانه باشد سیاسی است. دولت کاخی که آنان در ساختن آن یاری کردند نزدیک به سه سده در برابر امارت ایستاد و در آغاز سده‌ی دوازدهم در پادشاهی متحد گرجستان ادغام شد. محتمل‌ترین وارثان ایشان مُخِوه‌ها هستند، گرجی‌های کوهستانی که هنوز در پایین کوه Kazbek و در امتداد جاده‌ای زندگی می‌کنند که تسنارها زمانی از آن پاسداری می‌کردند.