اروتیک تاما

تاماها در امتداد مرز چاد و سودان زندگی می‌کنند، در ارتفاعات و سرزمین‌های ساوانای شرق وادی فیرا و غرب دارفور. آنان از جمله مردمان مرزی‌اند که هویتشان همواره با خط مرزی، یا دقیق‌تر بگوییم با نبود آن، شکل گرفته است. پیش از آنکه نقشه‌نگاران استعماری پا به میدان بگذارند، سرزمین تاما یک گذرگاه بود: راه‌های کاروانی از نیل تا دریاچه چاد از آن می‌گذشتند، و سلطنت تاما که در قرن هفدهم در اطراف شهر گریدا بنیان گرفت، به یکی از قدرت‌های کوچک اما پایدار ساحل شرقی بدل شد که میان سلطنت‌های بزرگ‌تر وادای در غرب و دارفور در شرق قرار داشت. این موقعیت، سودمند و محل مناقشه، و هرگز کاملاً مسلط نبودن، هنوز هم وضعیت تاماها را توصیف می‌کند.

زبان تاما به شاخه تامانی از خانواده نیلی‌صحرایی تعلق دارد، خوشه‌ای کوچک که زبان‌های سونگور، ماراریت و ارنگا را نیز در بر می‌گیرد. اینها خویشاوندان نزدیک‌اند و مرز میان تاماِ اصیل و همسایگانش بیشتر یک گرادیان گویشی است تا گسست زبانی تند؛ گوینده تاما و گوینده سونگور معمولاً می‌توانند کار را با یکدیگر پیش ببرند. عربی زبان مشترک تجارت و دین است و برای نسل جوان‌تر نیز روزبه‌روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، و بسیاری از تاماها عملاً سه‌زبانه‌اند و میان زبان تاما در خانه، عربی چادی در بازار و عربی معیار در مسجد یا مدرسه جابه‌جا می‌شوند.

اسلام به تدریج و از طریق همان شبکه‌های کاروانی که درآمد سلطنت را فراهم می‌کرد وارد شد، و تا قرن هجدهم تاماها کاملاً مسلمان شده بودند؛ سنی‌مذهب، با فقه مالکی، و طریقت صوفی تیجانیه در زندگی دینی نسل مسن‌تر نفوذ داشت. عمل دینی ساده و بی‌ادعاست: پنج نماز، رمضان، مرابطی که برای برکت و حل اختلاف به او مراجعه می‌شود، و مکتب‌های قرآنی که به بیشتر روستاهای بزرگ‌تر متصل است. عناصری از پیش از اسلام در حاشیه‌ها باقی مانده‌اند، به‌ویژه در درمان و در آداب مربوط به تولد و ازدواج، اما از آن‌ها سخنی به میان نمی‌آید.

جامعه تاما بر پایه تبارهای پدرتبار و سنت نیرومند پرورش گاو و سورگوم، با ارزن در زمین‌های فقیرتر ساخته شده است. درگیری دارفور که در سال 2003 آغاز شد از مرز گذشت و روستاهای تاما را به شدت آسیب زد؛ هنوز بسیاری از تاماها در اردوگاه‌های آوارگان در شرق چاد زندگی می‌کنند و تاریخ اخیر این جامعه بدون روایت آن گسست قابل بیان نیست. آنان مردمی کوچک‌اند، شاید حدود دویست هزار نفر، بسته به اینکه گروه‌های نزدیک به هم چگونه شمارش شوند، اما مردمی استوار با درک روشن از اینکه چه کسانی هستند و روی نقشه کجا قرار دارند.