اروتیک سیداما

سیدامایی‌ها قومی کوشی‌زبان از ارتفاعات جنوب اتیوپی هستند که در اطراف دریاچه هاواسا و سرزمین حاصلخیزی که به سمت شرق و به سوی کوه‌های باله بالا می‌رود متمرکزند. جمعیت آنان به میلیون‌ها نفر می‌رسد و از ملت‌های بزرگ‌تر اتیوپی‌اند. در سال 2020 با اکثریت قاطع به جدایی از منطقه قدیمی ملل، ملیت‌ها و مردمان جنوب و تشکیل ایالت سیداما، دهمین ایالت فدرال کشور، رأی دادند. آن همه‌پرسی اوج تلاشی طولانی و گاه خونین برای خودگردانی بود و نقشه سیاسی جنوب اتیوپی را به شیوه‌ای دگرگون کرد که آدیس آبابا دهه‌ها در برابر آن مقاومت کرده بود.

زبان آنان، سیدامایی، به شاخه کوشی شرقی ارتفاعات تعلق دارد و با وجود همپوشانی جغرافیایی با گویشوران اورومو، خویشاوندی نزدیک‌تری با هادیا، کامباتا و گدئو دارد تا با اورومو. این زبان به‌شدت تصریفی و در برخی موارد نواختی است و در کشوری که زبان ملی اغلب زبان‌های کوچک‌تر را از زندگی عمومی بیرون می‌راند، در برابر امهری ایستادگی کرده است. امروزه بیشتر سیدامایی‌ها مسیحی‌اند، آن هم عمدتاً پروتستان نه ارتدوکس اتیوپیایی؛ هیئت‌های تبشیری لوتری و پنتیکاستی در طول قرن بیستم نفوذ ژرفی پیدا کردند، و نظام اعتقادی بومی کهن‌تر که بر محور ماگانو، خدای یگانه آسمان، بود، به‌جای آنکه کاملاً ناپدید شود، در واژگان جدید حل شد.

نهاد محوری زندگی سیدامایی‌ها لووا است، نظام درجه‌بندی نسلی که مردان را از چرخه‌ای از رده‌های سنی نام‌دار عبور می‌دهد. هر رده تقریباً هشت سال طول می‌کشد و تعهدات آیینی و دوره اقتدار خاص خود را دارد. رده لووای هر مرد تعیین می‌کند که چه زمانی ازدواج کند، چه زمانی بتواند در شورا سخن بگوید و چه زمانی قدرت را به نسل بعد واگذارد. این نظام کهن‌تر از سده مسیحی است و هنوز ساختار جامعه روستایی را شکل می‌دهد، به شیوه‌ای که غریبه‌هایی را که انتظار دارند کلیسا و دولت جایگزین آن شده باشند، شگفت‌زده می‌کند.

از نظر اقتصادی، سرزمین سیداما قلمرو انست است، همان به‌اصطلاح موز کاذب، که ساقه کوبیده‌شده و ساقه زیرزمینی (غده) آن تخمیر می‌شود و کوچو، غذای اصلی، از آن به دست می‌آید، و با برخی از ارزشمندترین قهوه‌های اتیوپی تکمیل می‌شود. قهوه سیدامو که در دامنه‌های اطراف یرگالم و آلتا وندو شسته و در آفتاب خشک می‌شود، یکی از صادرات شاخص کشور است و تعاونی‌هایی که آن را کشت و فرآوری می‌کنند، کارفرمای مهم روستایی‌اند. ترکیب انست، قهوه و دام، پایه کشاورزی نسبتاً باثباتی به سیدامایی‌ها داده است و این بخشی از دلیل آن است که جمعیتشان در برابر همسایگان بزرگ‌تر، در طول تاریخ بلندمدت جنوب اتیوپی، وزن خود را حفظ کرده است.