اروتیک لیتوانیایی‌های پروسی

لیتوانیایی‌های پروسی که خود را lietuvininkai می‌نامیدند، گویندگان زبان لیتوانیایی بودند که قرن‌ها در سوی پروسیِ یک مرز زیستند. آنان تبعه‌ی یک دولت پروتستان آلمانی بودند و هرگز تبعه‌ی کشورمشترک لهستان و لیتوانی یا، بعدها، امپراتوری روسیه نبودند. زبانی مشترک با لیتوانیایی‌های آن سوی آن خط داشتند، اما تقریباً همه‌چیز پیرامون آن زبان متفاوت بود. آنان لوتری بودند، نه کاتولیک. کلیسایشان خواستار خواندن کتاب مقدس به زبان مادری بود و به تاج پروس وفادار بودند. سرزمینشان، لیتوانی کوچک (Mažoji Lietuva، یا Kleinlitauen به آلمانی)، در امتداد پایین‌دست رود نِمونَس و لاگون کورونی کشیده می‌شد. این سرزمین ممل، تیلزیت و راگنیت و کشتزارهای جنوب تا اینستربورگ و گومبینن را دربر می‌گرفت. امروز این سرزمین میان منطقه‌ی کلایپدا در لیتوانی و منطقه‌ی کالینینگراد در روسیه تقسیم شده است.

این موقعیت آنان را به موتور غیرمنتظره‌ی نگارش لیتوانیایی بدل کرد. نخستین کتابی که به زبان لیتوانیایی چاپ شد، کتاب آموزش دینی مارتیناس مازویداس بود که در سال 1547 از چاپخانه‌ای در کونیگسبرگ بیرون آمد. در دو سده‌ی بعد، روحانیان لوتری کتاب سرود، موعظه و ترجمه‌ی کتاب مقدس را برای کلیساهای روستایی تولید کردند. کریستیوناس دونلایتیس، کشیشی در روستای تولمینکیمیس، سراینده‌ی Metai (The Seasons) بود، شعری بلند درباره‌ی سال کشاورزی که همچنان ستونی از ادبیات لیتوانیایی است. از سال 1864 تا 1904، امپراتوری روسیه چاپ زبان لیتوانیایی با الفبای لاتین را ممنوع کرد. در آن سال‌ها، چاپخانه‌هایی در تیلزیت و شهرهای نزدیک، کتاب‌ها و روزنامه‌هایی چاپ می‌کردند که قاچاقچیان از مرز می‌گذراندند.

ایمان در زندگی روزمره جریان داشت. در سده‌ی نوزدهم، جنبشی پیتیستی به نام surinkimininkai در خانه‌های روستایی زیر نظر واعظان غیرروحانی برای دعا گرد می‌آمد. این جنبش زبان لیتوانیایی را به‌عنوان زبان سرود و عبادت زنده نگه داشت، در حالی که مدرسه و خدمت سربازی جوانان را به سوی آلمانی می‌کشاند. در گورستان‌های روستاها، krikštai قرار داشت، نشانه‌های چوبی تخت برای قبرها که با نقش‌های گیاهی و پرنده‌ی سبک‌شده کنده‌کاری می‌شدند، شکلی کاملاً متفاوت با صلیب‌های لیتوانی کاتولیک.

سده‌ی بیستم این جامعه را از هم گسیخت. پس از جنگ جهانی اول، منطقه‌ی ممل از آلمان جدا شد و لیتوانی در سال 1923 آن را در اختیار گرفت. بسیاری از بومیان در برابر این ترتیب تازه مقاومت کردند: خود را ممل‌لندرها می‌خواندند و به احزاب آلمانی رأی می‌دادند. آلمان در سال 1939 منطقه را پس گرفت. در سال‌های 1944 و 1945 بیشتر جمعیت از دست ارتش سرخ گریختند یا اندکی بعد اخراج شدند، و مهاجران شوروی روستاهای خالی‌شده را پر کردند. بسیاری از کسانی که ماندند بعدها به آلمان غربی رفتند. آنچه باقی مانده بیشتر در حافظه‌ی خانوادگی، در میان دیاسپورای آلمانی و در کتاب‌هایی زنده است که آنان برای ملتی همسایه چاپ کردند.