اروتیک پیرو

پیروها یکی از اقوام پوئبلو بودند که درهٔ ریو گرانده در مرکز ایالت نیومکزیکو را کشت می‌کردند، از حوالی بلن امروزی به سمت جنوب تا آن سوی سوکورو، دست‌کم از سدهٔ چهاردهم میلادی تا دههٔ 1680. سپس جنگ، خشکسالی و یورش‌ها بازماندگان را به جنوب و به درهٔ ال‌پاسو راندند، و امروز نوادگانشان خود را بخشی از جامعهٔ پیرو-مانسو-تیوا در تورتوگاس، نزدیک لاس کروسس، می‌دانند. شهرک‌های آنان جنوبی‌ترین شهرک‌های پوئبلوی کنار ریو گرانده بود، پس نخستین شهرک‌های کشاورزی بودند که هیئت‌های اسپانیایی در راه خود به سمت شمال و بالادست رودخانه با آن‌ها برخورد کردند. همین موقعیت تقریباً همه‌چیزی را که بر آنان گذشت شکل داد. آنان شهرک‌های فشرده‌ای از خشت خام و سنگ ساختند و در دشت سیلابی ذرت، لوبیا و کدو کاشتند. در شرق کوه‌های مانزانو، تومپیروها که با پیروها خویشاوندی نزدیک داشتند، آبو و لاس هوماناس را در اختیار داشتند، ویرانه‌ای که امروز گران کیویرا نام دارد، و نمک دریاچه‌های حوضه را با دشت‌نشینان مبادله می‌کردند. زبان پیرو معمولاً در خانوادهٔ تانوان و در کنار تیوا، تیوه و توآ قرار داده می‌شود. این زبان بیشتر از راه فهرست‌های کوتاه واژه باقی مانده است که در سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم ثبت شد، زمانی که تنها چند گویشور سالخورده مانده بودند، و زبان‌شناسان هنوز بر سر جایگاه آن اختلاف دارند.

در سال 1598 یکی از شهرک‌های پیرو به ستون گرسنهٔ استعمارگر خوان د اونیاته ذرت داد، و اسپانیایی‌ها آن‌جا را سوکورو نامیدند که در زبان اسپانیایی به معنای یاری است. این شهر هنوز همین نام را دارد. پس از آن، میسیون‌های فرانسیسکنی در سوکورو، سنکو، سویلیتا و آلامیو برپا شدند. پیروها در نیم سدهٔ بعد با مطالبات خراج، کار اجباری و سرکوب آیین‌های خود زندگی کردند، در حالی که یورش‌های آپاچی و خشکسالی از بیرون فشار می‌آوردند. سنکو در سال 1675 مورد حمله قرار گرفت و رها شد و شهرک‌های سالیناس در همان دهه خالی شدند. وقتی پوئبلوهای شمالی در سال 1680 علیه اسپانیا قیام کردند، بیشتر پیروها به شورش نپیوستند. در عوض بسیاری از آنان به دنبال استعمارگرانی که عقب می‌نشستند به جنوب رفتند، و نیروی اسپانیایی که سال بعد به‌سوی بالادست رودخانه بازمی‌گشت، روستاهای خالی را سوزاند. پیروها هرگز بازنگشتند. پناهندگان سوکورو دل سور و سنکو دل سور را نزدیک ال‌پاسو بنا کردند، و یک کلیسای میسیونی هنوز در سوکورو، تگزاس، پابرجاست. در نسل‌های بعد با خانواده‌های مانسو، تیوا و مکزیکی وصلت کردند تا آن که زبانشان خاموش شد. میراث آنان در تورتوگاس از همه‌جا آشکارتر است. هر دسامبر جامعه به کوه تورتوگاس بالا می‌رود تا جشن بانوی گوادالوپه را برگزار کند، آیینی عبادی کاتولیک که با طبل و رقص پاس داشته می‌شود، و مردم آن‌جا هنوز خود را پیرو می‌نامند، هرچند دولت فدرال هرگز آنان را به رسمیت نشناخته است.