اروتیک اوپو

قوم اوپو یکی از کم‌مستندترین مردمان دشت‌های کم‌ارتفاع است که غرب اتیوپی به سودان جنوبی می‌رسد. آنچه آنان را متمایز می‌کند نه یک پادشاهی است و نه یک آیین مشهور، بلکه زبان است. گفتارشان، یعنی اوپوو، به خانواده کومان تعلق دارد، گروهی کوچک از زبان‌ها که تنها در این منطقه مرزی یافت می‌شوند. این زبان با زبان‌های نیلی آناک و نوئر که دشت‌های اطراف را در اختیار دارند خویشاوندی نزدیکی ندارد. بیگانگان این نام را به شیوه‌های گوناگونی نوشته‌اند: Opo، Opuuo، Shita، Ciita. این همه املای گوناگون برای جمعیتی چنین اندک نشان می‌دهد که درباره آنان به ندرت چیزی نوشته شده است.

زبان‌شناسان مدت‌ها در جای دادن زبان‌های کومان به دشواری برخورده‌اند. طبقه‌بندی‌های قدیمی‌تر آن‌ها را در گروه گستردهٔ نیلو-صحرایی جای می‌دادند و یک پیشنهاد، آن‌ها را به گوموز که در شمال گفته می‌شود پیوند می‌دهد. امروزه بسیاری از متخصصان کومان را خانواده‌ای کوچک و مستقل به شمار می‌آورند و هرگونه پیوند ژرف‌تر آن با زبان‌های دیگر اثبات‌نشده است. دیگر اعضای زنده این خانواده عبارت‌اند از Komo، Kwama و Uduk. گوله که زمانی در سودان گفته می‌شد، از میان رفته است. هیچ‌یک از این زبان‌ها شمار گویندگان بزرگی ندارد و همه در منطقه‌ای گفته می‌شوند که آشنایی با زبان همسایه امری عادی است.

شمار اندک آنان ریشه در تاریخ دارد. در سده‌های نوزدهم و اوایل بیستم، مرزهای میان اتیوپی و سودان جبهه‌ای برای یورش‌ها بودند. دولت‌های کوهستانی و تاجران برده که از دره نیل فعالیت می‌کردند، هر دو اسیر را از جوامع پراکندهٔ دشتی می‌گرفتند و مردمان کومان‌زبان نیز در میان کسانی بودند که میان این دو گرفتار شدند. دهه‌های بعد جنگ‌های داخلی طولانی سودان، امواج پناهندگانی که به Gambela می‌آمدند و برنامه‌های اسکان دولتی در سوی اتیوپی را به همراه آوردند. هر جامعه‌ای به این اندازه، این فشارها را شدید احساس می‌کند.

ناظران بیرونی هرگز جزئیات زیادی از زندگی روزمرهٔ اوپو ثبت نکرده‌اند و پر کردن این خلأ با آیین‌های وام‌گرفته از همسایگان مشهورترشان ناصادقانه خواهد بود. آنچه روشن است این است که آنان مردمی روستایی در دشت‌های Gambela هستند. آنان سرزمینی گرم و فصلی سیلابی را با کومو، آناک و به‌طور فزاینده با نوئر در میان می‌گذارند. اما مهم‌تر از همه، آنچه آنان را قومی متمایز نگه داشته زبانی است که حفظ کرده‌اند. در منطقه‌ای که گروه‌های بزرگ‌تر شرایط زمین و سیاست را تعیین می‌کنند، زنده نگه داشتن اوپوو است که اوپو را بر نقشه نگه می‌دارد.