اروتیک اولوبو

اولوبوها قومی کوهستانی و کوچک در سودان جنوبی هستند که به زبانی سودانی میانی سخن می‌گویند، در منطقه‌ای که تقریباً همه همسایگانشان به زبانی نیلی حرف می‌زنند. همین یک واقعیت بیشترِ تمایز آنان را رقم می‌زند. زادگاهشان تپه‌های لولوبا است، مجموعه‌ای از خط‌الراس‌های سنگلاخی در شرق جوبا در استان اکواتوریای مرکزی. منابع قدیمی‌تر و بیشتر نقشه‌ها آنان را لولوبو یا لولوبا می‌نامند، اما اولوبو نام خودِ ایشان است. شمارشان چند ده هزار نفر است و روستاهایشان بیشتر در اطراف لوکیلیری و در امتداد جاده‌ای که از پایتخت به سمت جنوب شرقی و نیمولی می‌رود متمرکز شده‌اند.

زبان آنان به شاخهٔ مورو-مادی از زبان‌های سودانی میانی تعلق دارد و نزدیک‌ترین خویشاوند آن زبان مادی است که دورتر در جنوب، در امتداد نیل و تا اوگاندا، رایج است. بیشتر این خانوادهٔ زبانی در غرب رود زندگی می‌کنند. اولوبوها در شرق آن قرار دارند، از خویشاوندان زبانی خود جدا افتاده‌اند و از غرب با گویشوران باری و از شمال و شرق با گویشوران لوکویا و لوتوکو احاطه شده‌اند. نتیجه، قومی است که به‌طور عادی میان زبان‌ها جابه‌جا می‌شود. باری به‌طور گسترده فهمیده می‌شود، عربی جوبا بازار و جاده را پوشش می‌دهد و انگلیسی در مدرسه و کلیسا به کار می‌رود.

زیستن در میان همسایگان نیلی چیزی بیش از واژگان را شکل داده است. اولوبوها نیز مانند لوکویا، لوتوکو و پاری، امور روستا را از طریق مونیومیجی اداره می‌کنند، یعنی نسل حاکم مردانِ در اوج توان که تا زمانی که نسل جوان‌تری آنان را به بازنشستگی وادار کند، اقتدار جمعی دارند. در کنار ایشان باران‌ساز قرار دارد، منصبی با وزن واقعی در سرزمینی که سورگوم، کنجد و بادام‌زمینی‌اش به باران‌هایی وابسته است که اغلب نمی‌بارند. این رابطه معامله‌ای با دندان است: باران‌ساز وقتی باران می‌بارد گرامی داشته می‌شود و وقتی نمی‌بارد، گاه به‌شدت بازخواست می‌شود. باران‌سازان این گوشه از اکواتوریا، از جمله اولوبوها، موضوع یک مطالعهٔ انسان‌شناختی شناخته‌شده دربارهٔ پادشاهی و بلاگردانی هستند.

امروزه بیشتر اولوبوها مسیحی هستند و کلیسا در کنار آیین‌های باران‌خواهی کهن قرار دارد، به‌جای آنکه کاملاً جایگزین آن‌ها شود. گسست دشوارتر جنگ بوده است. تپه‌ها آن‌قدر به جوبا نزدیک‌اند که در جنگ داخلی طولانی سودان بر سر آن‌ها جنگیده شد و بار دیگر نیز هنگامی که درگیری داخلیِ خودِ سودان جنوبی در سال 2016 به اکواتوریا کشیده شد. روستاها بیش از یک بار تخلیه شدند و خانواده‌ها به جوبا و شهرک‌های پناهجویان در شمال اوگاندا پراکنده شدند. بسیاری برای کشاورزی بر دامنه‌ها بازگشته‌اند، اما بخش چشمگیری از زندگی اولوبوها اکنون در شهر سپری می‌شود و زنده نگه داشتن یک زبان کوچک در میان کودکانی که در جوبا بزرگ می‌شوند دغدغه‌ای جدی است.