اروتیک نیاکیوسا

نیاکیوسا در دورترین بخش شمالی دریاچه نیاسا زندگی می‌کنند. آنجا زمین از دشت‌های گرم و هموار برنج کنار ساحل به تپه‌های خنک و بارانی اطراف کوه رونگوه بالا می‌رود. خاک آتشفشانی از غنی‌ترین خاک‌های تانزانیا است و تقریباً همه‌ی آن کشت می‌شود: باغ‌های موز، مزارع چای، ذرت، قهوه و زمین‌های برنج در همان گستره‌ی تپه و دشت کنار هم قرار دارند. آن سوی رودخانه‌ی سونگوه در مالاوی، نگوندی‌ها زندگی می‌کنند، خویشاوندان نزدیکی که به گونه‌ای از همان زبان سخن می‌گویند. این رودخانه مرز میان قلمروهای استعماری آلمان و بریتانیا شد و هنوز جوامعی را که نیای مشترک، زبان و آداب مشترک دارند از هم جدا می‌کند.

خارج از شرق آفریقا، نیاکیوسا بیشتر با «دهکدهٔ گروه‌های سنی» شناخته می‌شوند. مردم‌شناسان Godfrey و Monica Wilson این رسم را در دهه‌ی 1930s ثبت کردند. پسران حدوداً ده یا یازده ساله از خانه‌ی پدرانشان بیرون می‌رفتند و در لبه‌ی روستا کنار هم کلبه می‌ساختند و با گذشت زمان آن گروه به دهکده‌ای مستقل تبدیل می‌شد. زنان هنگام ازدواج به آنان می‌پیوستند، اما قلب این مکان یک دستهٔ همسن‌ها بود، نه یک خط خانوادگی. تقریباً یک‌بار در هر نسل، یک مراسم بزرگ بیرون‌آمدن اقتدار را از نسل مسن‌تر به نسل جوان‌تر منتقل می‌کرد و زمین یک رئیس میان دو پسر تقسیم می‌شد. مونیکا ویلسون مشهورترین کتابش درباره‌ی نیاکیوسا را همنشینی خوب نامید، به خاطر ارزشی که آنان برای خوردن، گفتگو و زندگی خوب در میان همسالان قائل بودند. حکومت استعماری، مدارس مبلغان مذهبی و کشاورزی برای فروش، طی قرن بیستم این نظام را فرسوده کردند.

زبان آنان، نیاکیوسا-نگوندی، از زبان‌های بانتو است. در مالاوی صورت محلی آن معمولاً کیانگوندی نامیده می‌شود و گویشوران آنجا چیتومبوکا و انگلیسی را نیز به کار می‌برند. در تانزانیا تقریباً همه به‌راحتی برای مدرسه، بازار و دولت به سواحیلی روی می‌آورند. مسیحیت در دهه‌ی 1890s آمد، زمانی که مبلغان موراویایی و لوتری به تپه‌های رونگوه رسیدند و به‌گستردگی رواج یافت. امروز بیشتر نیاکیوسا مسیحی‌اند، در کلیساهای موراویایی، لوتری، کاتولیک و پنطیکاستی، و اقلیت کوچک‌تری مسلمان‌اند. در برخی خانواده‌ها، آیین‌های کهن نیاکان بی‌سروصدا در کنار زندگی کلیسایی ادامه دارد.

در قرن بیستم بسیاری از مردان نیاکیوسا برای دستمزد به دوردست‌ها سفر کردند، به معدن مس رودزیای شمالی و سپس به آفریقای جنوبی. امروز شهر مبیا مردم را از تپه‌ها به سوی خود می‌کشد. با این حال، برای بیشتر آنان خانه هنوز رونگوه و کیلا است: چای در اطراف توکویو، برنج در دشت دریاچه و موز تقریباً در همه جا.