اروتیک نداو

مردم ندائو در دو سوی مرزی زندگی می‌کنند که در ترسیم آن نقشی نداشتند. سرزمین آنان از تپه‌های چیپینگه و چیمانیمانی در جنوب شرقی زیمبابوه آغاز می‌شود و از دشت‌های کنار رودخانه‌های بوزی و ساوه در مرکز موزامبیک به سوی ساحل نزدیک بیرا کشیده می‌شود. مرز انگلیس و پرتغال در دهه‌ی 1890 این سرزمین را میان یک مستعمره‌ی بریتانیایی و یک مستعمره‌ی پرتغالی تقسیم کرد و خانواده‌ها و زعامت‌های قبیله‌ای از آن زمان در دو سوی این خط پراکنده شده‌اند. آنچه ندائو را کنار هم نگه می‌دارد یک دولت نیست، بلکه زبانی مشترک، تاریخی مشترک از گرفتار بودن میان قدرت‌های بزرگ‌تر و شهرتی به قدرت معنوی است که فراتر از ناحیه‌های خودشان می‌رود.

چی‌ندائو زبانی بانتویی از خوشه‌ی شونا است. زبان‌شناسان سال‌ها آن را گویشی از شونا به شمار می‌آوردند و گویشوران شونای معیار بخش زیادی از آن را می‌فهمند. این زبان همچنین لایه‌ی سنگینی از واژگان نگونی دارد و قانون اساسی زیمبابوه در سال 2013 آن را زبانی رسمی به‌خودی‌خود معرفی کرده است. لایه‌ی نگونی به قرن نوزدهم بازمی‌گردد، زمانی که پادشاهی غازای سوشانگانه این منطقه را فتح کرد. نام ندائو معمولاً به آن رویارویی نسبت داده می‌شود و گفته می‌شود از سلامی برمی‌آید که مردم بومی به تازه‌واردان داده‌اند. فرمانروایان غازا مردان ندائو را به هنگ‌های خود سربازگیری می‌کردند و در سال 1889 نگونگونیانه شمار زیادی از ندائو را مجبور کرد همراه او به جنوب بروند، هنگامی که پایتختش را به دره‌ی لیمپوپو منتقل کرد.

این تاریخ هنوز زنده است. در جنوب موزامبیک، در میان خانواده‌های تسونگازبان که از فاتحان غازا هستند، باور بر این است که ارواحی که ندائو شناخته می‌شوند زندگان را تسخیر می‌کنند و خواستار جبران ستم‌های کهن‌اند. مردم فراتر از سرزمین ندائو، از جمله در ماپوتو و یوهانسبورگ، به شفاگران و فالگیران ندائو مراجعه می‌کنند. در خانه، آیین‌های نیاکان در کنار مسیحیت قرار دارند، نه در برابر آن. بعثت هیئت آمریکایی در کوه سیلیندا که در دهه‌ی 1890 تأسیس شد، در تپه‌های چیپینگه مدرسه و کلیسا ساخت و امروزه در سراسر سرزمین ندائو، گروه‌های کلیسای رسولی با جامه‌های سفید در فضای باز گرد هم می‌آیند تا عبادت کنند.

موچونگویو، رقصی که بیش از همه به چیپینگه پیوند دارد، سپرها، کوبیدن پا بر زمین و آرایش‌های نبرد هنگ‌های غازا را زنده نگه می‌دارد. سیاست هم ندائو را رها نکرده است. آفونسو دلاکاما که دهه‌ها رهبری رنامو را بر عهده داشت، ندائو بود و فرماندهی این جنبش در جنگ داخلی موزامبیک به شدت به گویشوران ندائو متکی بود. امروزه بیشتر ندائوها ذرت و سورگوم می‌کارند، در مزارع چای و قهوه‌ی مناطق مرتفع کار می‌کنند، یا برای کسب دستمزد به آفریقای جنوبی می‌روند. در سال 2019 طوفان ایدای بیرا، بوزی، چیمانیمانی و چیپینگه را درنوردید و در همان توفان به قلب سرزمین ندائو در دو سوی مرز آسیب زد.