اروتیک زای

زای‌ها مردمی دریاچه‌نشین هستند. آن‌ها در جزیره‌ها و در امتداد کرانه‌های دریاچه زیوی زندگی می‌کنند، دریاچه‌ای پهن و کم‌عمق در دره ریفت اتیوپی، حدود 160 کیلومتر جنوب آدیس‌آبابا، و قرن‌هاست که از آب‌هایش ماهی گرفته و در کناره‌هایش کشاورزی کرده‌اند. در کشوری با بیش از صد میلیون جمعیت، تعدادشان تنها چند هزار نفر است. با این حال، زبان، آیین و روایت منشأی را حفظ کرده‌اند که آن‌ها را از تقریباً همه اطرافیانشان متمایز می‌کند.

آیین آنان مسیحیت ارتدوکس اتیوپیایی است و روایت منشأ به آن گره خورده است. سنت زای‌ها می‌گوید نیاکانشان از شمال مسیحی آمده‌اند: کشیشان و پیروانشان که به سوی جنوب گریختند و tabots را با خود بردند، همان لوح‌های تقدیس‌شده مذبح که در مرکز هر کلیسای ارتدوکس قرار دارند. جسورانه‌ترین روایت می‌گوید که خود تابوت عهد حدود هفتاد سال در جزیره تولو گودو پنهان بوده است، در جریان ویرانی اکسوم که به ملکه گودیت نسبت داده می‌شود. مورخان این را افسانه می‌دانند. با این همه، دیر دبره صیون مریم در تولو گودو همچنان قلب زندگی دینی جامعه است و تقویم کلیسایی، با روزه‌های طولانی و جشن‌های پرجمعیتش، ریتم سال زای‌ها را تعیین می‌کند.

زبانشان که آن هم زای نام دارد، از زبان‌های سامی حبشی است و با سیلتی و ولانه که در غرب سخن گفته می‌شوند، خویشاوندی نزدیک دارد. در اطراف دریاچه، این زبان برجسته است، چون روستاهای پیرامون به اورومو سخن می‌گویند. هنگامی که اورومو در قرن شانزدهم در منطقه گسترش یافت، زای‌ها از بیش از یک جهت به جامعه‌ای جزیره‌ای بدل شدند: جیبی کوچک از مسیحیان که به زبانی سامی سخن می‌گفتند و برای مدت‌های طولانی از پادشاهی ارتفاعات جدا بودند. امروز تقریباً همه زای‌ها به اورومو، امهری یا هر دو نیز تکلم می‌کنند و این زبان‌های بزرگ‌تر فشار مداومی بر زبان زای وارد می‌کنند.

زندگی روزمره همچنان از آب پیروی می‌کند. ماهی‌گیری، به‌ویژه صید تیلاپیا، کار اصلی در جزیره‌هاست و در کنار کشاورزی کوچک‌مقیاس قرار دارد، و قایق سنتی روی دریاچه، شناوری سبک از دسته‌های نی است. بیرون‌نشینان بیشتر زای‌ها را به‌عنوان پاورقی افسانه تابوت عهد می‌شناسند. داستان شگفت‌انگیزتر، داستان روزمره است: مردمی کوچک که کلیسا، جزیره‌ها و زبانشان را در قرن‌هایی حفظ کردند که می‌توانستند هر یک از این سه را از دست بدهند.