اروتیک موخوی‌ها

مُخِوِه‌ها (Mokheves) مردم خِوی هستند، نامی که در زبان گرجی به سادگی به معنای دره است و با موقعیتشان سازگار است. سرزمین‌شان بالادست دره‌ی رودخانه‌ی تِرگی (Tergi) یا تِرِک (Terek) است، جایی که این رود به سوی شمال از میان قفقاز بزرگ به سمت روسیه جاری است، آن سوی گذرگاه جوار و دور از سایر بخش‌های گرجستان. ستپانتسمیندا، گِرگتی، سنو، یوتا و چند روستای دیگر زیر یخ‌های کوه کازبک قرار دارند. این موقعیت تقریباً همه‌چیز آنان را شکل داده است. تنگه‌ی داریالی در انتهای شمالی دره همان گذرگاهی است که نویسندگان باستانی آن را «دروازه‌های قفقاز» می‌نامیدند، یکی از معدود راه‌های عبور از این رشته‌کوه. مُخِوِه‌ها برای قرن‌ها از این گذرگاه پاسداری می‌کردند، مردم را از آن عبور می‌دادند و هنگام آمدن ارتش‌ها برای آن می‌جنگیدند.

آنان به موخئوری سخن می‌گویند، گویشی از زبان گرجی که به گفتار همسایگانشان، متیول‌ها و گودامکری‌ها، نزدیک است و خود را به سادگی گرجی می‌دانند. نزدیک‌ترین همسایگانشان در آن سوی کوهستان به زبان‌های بسیار متفاوتی سخن می‌گویند. اوسی، زبانی ایرانی، مدت‌ها در دره‌ی تروسو رایج بود و اینگوشی، زبانی از خانواده‌ی نخی، درست در شمال داریالی گفته می‌شود. دین آنان ارتدکس گرجی است. نشانه‌ی برجسته‌ی آن کلیسای تثلیث گرگتی است که به قرن چهاردهم بازمی‌گردد و بر تپه‌ای بالای ستپانتسمیندا قرار دارد؛ آثار مقدس، از جمله صلیب سنت نینو، برای نگهداری در زمان حمله‌ها به آنجا برده شدند. دین کهن‌تر کوهستان هرگز به‌طور کامل جای خود را به کلیسا نداد. این دین در زیارتگاه‌های روستایی، در جشن‌های روز مقدس با قربانی کردن گوسفند و سفره‌های مشترک، و در خیویسبری زنده مانده است، یعنی ریش‌سفیدی که هم رهبر آیینی بود و هم داور جامعه‌اش.

تاریخ مدرن از راه نظامی گرجستان فرا رسید. روسیه در سال 1801 گرجستان شرقی را ضمیمه کرد و آغاز به تبدیل مسیر کهن از میان دره به یک جاده‌ی نظامی کرد. خواسته‌های آن برای نیروی کار و حیوانات بارکش به شورش مرتفعات در سال 1804 دامن زد که سرکوب شد. خِوی را خاندان چوپیکاشویلی اداره می‌کرد که نام خانوادگی کازبگی را برگزیدند. یکی از اعقاب آنان، الکساندر کازبگی، تحصیلاتش را رها کرد و سال‌ها چوپانی کرد. او سپس رمان‌هایی نوشت که آیین شرف و انتقام کوهستانی را به ادبیات گرجی وارد کرد. قهرمان یکی از این رمان‌ها، کوبا، به استالین جوان لقب خود را داد.

امروز مُخِوِه‌ها از دامداری، علوفه و شمار رو به افزایش گردشگران معاش می‌کنند: پیاده‌روهایی که به سوی یوتا و یخچال‌های کازبک می‌روند، گردشگران یک‌روزه‌ای که به گرگتی صعود می‌کنند و رانندگانی که در گذرگاه بالای لارس به سوی روسیه منتظر می‌مانند. زمستان‌های طولانی و مهاجرت بسیاری از خانه‌های روستاها را خالی کرده و بسیاری از مُخِوِه‌ها اکنون در تفلیس زندگی می‌کنند. خانواده‌ی ایلیا دوم، پاتریارک دیرپای گرجستان، از سنو برخاستند.