اروتیک مسالیت

مسالیت‌ها مردمی کشاورز و یکجانشین در دار مسالیت‌اند، به معنای «خانه‌ی مسالیت»، که پهنه‌ای از ساوانا است بر دو سوی مرز سودان و چاد، در آنچه امروز غرب دارفور و منطقه‌ی وادای است. تا سال 1922 سلطنت مستقل خود را اداره می‌کردند. این سلطنت در اواخر قرن نوزدهم به دست سلطان ابوکر اسماعیل بنیان گرفت و در برابر دست‌اندازی‌های پی‌درپی مهدیان، فرانسوی‌ها و بریتانیایی‌ها یکپارچه ماند، پیش از آنکه در سودان انگلیسی-مصری ادغام شود. این خاطره‌ی حاکمیت دیرهنگام و به‌دشواری به‌دست‌آمده هنوز شیوه‌ی سخن گفتن مسالیت‌ها از خودشان را شکل می‌دهد: نه به‌عنوان قبیله‌ای که در نقشه‌ی دیگری پراکنده شده، بلکه به‌عنوان نظام سیاسی‌ای که در دوره‌ای ضمیمه شد که هنوز در حافظه‌ی زنده‌ی خانواده‌ها هست.

زبان آنان، مسالیتی، به شاخه‌ی مابا از خانواده‌ی نیلی-صحرایی تعلق دارد؛ خوشه‌ای کوچک که با مابای وادای و چند گروه کوچک‌تر چادی مشترک است و کاملاً با زبان عربی‌ای که همسایگان دامدارشان به آن سخن می‌گویند متفاوت است. بیشتر مسالیت‌ها از روی ناچاری با عربی دوزبانه‌اند، اما زبان خانگی همچنان مسالیتی است. اسلام به‌تدریج از طریق راه‌های تجاری سودان مرکزی وارد شد و در دوره‌ی سلطنت تثبیت شد، از این رو آیین سنی در اینجا کهن و جاافتاده است و نه تحمیلی تازه. طریقت‌های صوفی، به‌ویژه تیجانیه، در متن زندگی دینی روزمره جریان دارند و پاسداشت آیین‌های جمعه با آیین‌های کشاورزیِ کهن‌تر مرتبط با چرخه‌ی ارزن و سورگوم همزیستی دارد.

جامعه‌ی مسالیت حول روستا و فورشای آن سازمان یافته است، یعنی بزرگی محلی و موروثی که تخصیص زمین و حل‌وفصل اختلافات را بر عهده دارد؛ نظامی که از پایان سلطنت جان به‌در برد، زیرا دولت استعماری و پسااستعماری آن را سودمند یافت. زمین، نه دام، واحد ارزش تعلق است: هویت مسالیتی با کشت قطعه‌ی مشخصی از زمین به‌ارث‌رسیده گره خورده است و این یکی از دلایلی است که درگیری‌های دو دهه‌ی گذشته این‌چنین ویرانگر بوده‌اند. جنگ دارفور که در سال 2003 آغاز شد و خشونت دوباره از سال 2023 به بعد، صدها هزار مسالیت را به چاد رانده است، به‌ویژه به اطراف آدره و فرشانه، و اکنون این جامعه مهاجرنشینی گسترده دارد که یک نسل پیش وجود نداشت.

زندگی روزمره‌ی مسالیت‌ها هنوز بر همان چیزهایی تکیه دارد که همیشه داشته است: کشتزارِ پاک‌سازی‌شده، توکول با سقف کاهگلی، پیوندهای ازدواجی که میان خویشان گسترده بر سرشان گفت‌وگو می‌شود، و سنت شفاهی نیرومندی از شعر و ضرب‌المثل به زبانی که، با همه‌ی این‌ها، همچنان به کودکان منتقل می‌شود. شمار این مردم در سرزمین خودشان کمتر از بیست سال پیش است، اما به هیچ معنای واقعی از میان نرفته‌اند.