اروتیک ماندایا

نام این قوم نشان می‌دهد کجا باید آنها را یافت: man به معنای مردم و daya به معنای بالادست. ماندایا مردم بالادست رودخانه‌های جنوب‌شرقی میندانائو هستند، از بزرگ‌ترین گروه‌های بومی غیرمسلمانی که فیلیپینی‌ها روی هم «لوماد» می‌نامند. سرزمین آنان سوی اقیانوس آرام جزیره است: کوه‌ها و دره‌های رودخانه‌ای در داوائو اورینتال که تا داوائو دِ اورو، داوائو دِل نورته و بخش‌های جنوبی سوریگائو دِل سور و آگوسان دِل سور ادامه می‌یابد. زبان آنان که آن را هم ماندایا می‌نامند به خوشهٔ مانساکان از زبان‌های مرکزی فیلیپین تعلق دارد. این زبان با مانساکا، کالاگان و داوائوئنیوی شهرهای دشتی خویشاوندی نزدیک دارد و با سبوآنو، که اکنون بیشتر ماندایاها هم به آن سخن می‌گویند، خویشاوندی دورتری دارد. مانساکا اغلب شاخه‌ای از ماندایا شمرده می‌شوند. کالاگان بخش بزرگی از زبان را با آنان مشترک دارند، اما اسلام را پذیرفته‌اند، کاری که ماندایاها نکردند.

آنچه بیگانگان بیش از همه دربارهٔ آن می‌دانند پارچه است. داگمای از الیاف آباکا روی دستگاه بافندگی کمربندی بافته می‌شود. الگوهایش پیش از بافت گره زده و در نخ‌ها رنگ می‌شود، با رنگ‌های خاکی قرمز، قهوه‌ای و سیاه. نقش‌ها مشخص‌اند: تمساح، شکل‌های انسانی و زمینه‌های هندسی فشرده میان آنها. سنت طرح‌ها را به روحی به نام تاگامالینگ نسبت می‌دهد و این هنر هنوز از مادر به دختر منتقل می‌شود. دامن‌های داگمای با بلوزهای گلدوزی‌شده، منجوق‌دوزی سنگین و پاتینا، دیسک نقره‌ای کارشده‌ای که روی سینه پوشیده می‌شود، همراه می‌شوند.

جامعهٔ کهن ماندایا بر گرد دو چهره می‌چرخید. باگانی فرمانده جنگی بود که جایگاهش بر کشتن‌های اثبات‌شده استوار بود و در میزان سرخی که حق پوشیدنش را داشت دیده می‌شد؛ او با مشورت شورایی از ریش‌سفیدان حکم می‌راند. بالیان، که معمولاً زن بود، سوی دیگر کارها را برعهده داشت: درمان، آیین‌های برداشت محصول، و ارتباط با دیواتا و ارواح کم‌مرتبه‌تر جنگل و رودخانه، گاه از طریق پیکره‌های چوبی حکاکی‌شده به نام ماناوغ. خانه‌ها بلند از زمین ساخته می‌شدند، و بنا بر برخی روایت‌ها بالای درختان، چون یورش‌ها بخشی از زندگی بود. مردم‌نگاران در آغاز قرن بیستم همچنین ثبت کردند که دندان‌ها در بلوغ سوهان زده و سیاه می‌شدند.

مبلغان مذهبی اسپانیایی در قرن هفدهم به این ساحل رسیدند، اما مناطق کوهستانی تا حد زیادی تا زمان کارزارهای اسکان مجدد یسوعیان در اواخر قرن نوزدهم خارج از کنترل استعماری ماندند، و پس از آن مزارع آباکای دوران آمریکا و پس از جنگ جهانی دوم قطع درختان و موج‌هایی از مهاجران ویسایایی آمد. امروز بیشتر ماندایاها کاتولیک یا پروتستان‌اند، برنج، ذرت، نارگیل و آباکا می‌کارند و در بارانگای‌های عادی زندگی می‌کنند. با این همه بالیان ناپدید نشده‌اند و سیاست زمین هم نه. ادعاهای سرزمین نیاکانی بر پایهٔ قانون حقوق مردم بومی مصوب 1997 شکل امروزی بحثی بسیار کهن است دربارهٔ اینکه مرتفعات به چه کسی تعلق دارد.