اروتیک کیات‌ها

کیات بیش از آنکه یک قوم باشند، یک تبار هستند، و برای چند دهه در قرن دوازدهم، آنان مهم‌ترین تبار در استپ‌های مغولستان بودند: طایفه‌ی یسوگای و پسرش تموجین که به چنگیزخان تبدیل شد. این نام از کیان می‌آید، یعنی سیلابی که از دامنه‌ی کوهی سرازیر می‌شود، و کیات صرفاً جمع آن است. رشیدالدین، مورخ ایرانی که برای فرمانروایان مغول در ایران می‌نوشت، کیان را یکی از دو نیای بود که بازماندگان مغول را به دره‌ی پنهان ارگنه‌کون هدایت کردند، جایی که نسل‌ها تکثیر شدند و سپس راهی به بیرون از کوهی آهنین گشودند. این افسانه است. تاریخ مستند با خابول‌خان آغاز می‌شود، نخستین فرمانروای کنفدراسیون خاقانات خامگ مغول، که بازماندگانش نام کهن کیات را به‌عنوان نشانه‌ی شاخه‌ی ارشد برگزیدند. چراگاه آنان در سرزمین علف و درختان لارچ کنار رودهای اونون و خرلن، در شمال شرقی مغولستان کنونی، قرار داشت که آن را با تایچیئود، مرکیت و تاتارها تقسیم و بر سرش رقابت می‌کردند. آنان مغولی میانه سخن می‌گفتند و به تبار گسترده‌تر بورجیگین تعلق داشتند. خاندان یسوگای خود را کیات-بورجیگین می‌نامید. فرزندان پسر بزرگ‌تر خابول، کیات-یورکین بودند، تباری مغرور که رهبرانشان به دست تموجین در آغاز صعودش اعدام شدند، زیرا از پیروی او در جنگ با تاتارها سر باز زدند. آن کشتار درون خانواده، نخستین نشانه‌ی آن بود که او قصد داشت وفاداری را جایگزین خویشاوندی به‌عنوان پایه‌ی قدرت کند. وقتی تموجین چنگیزخان شد، نام بورجیگین را برای نسل خود نگه داشت و نام کیات بر پسرعموهای فرعی قرار گرفت.

دین در دوران بنیان‌گذاری، دین خود استپ بود: احترام به تنگری، آسمان آبی جاودان، و به ارواح کوه‌ها و رودها که از طریق شامان‌ها به آن‌ها دست می‌یافتند. فرزندانی که در مغولستان ماندند از قرن شانزدهم به بعد بوداییان تبتی شدند. کسانی که با امپراتوری به غرب رفتند مسلمان شدند و نام این تبار در غرب زندگی دوم خود را یافت. در اردوی زرین، مامای، مرد قدرتمندی که از طریق خان‌های دست‌نشانده حکومت می‌کرد و در سال ۱۳۸۰ در نبرد کولیکوو از روس‌ها شکست خورد، از کیات‌ها بود. شاهزادگان گلینسکی در لیتوانی بعدها ادعای نسب از او کردند، شجره‌ای که از طریق النا گلینسکایا به پسرش ایوان مخوف می‌رسید. امروز کیات به‌عنوان نام طایفه در میان قزاق‌ها، ازبک‌ها، قره‌قالپاق‌ها و نوغای‌ها باقی مانده است و در مغولستان، جایی که نام طوایف در دهه‌ی ۱۹۹۰ احیا شد، بسیاری از خانواده‌ها خود را با نام خیاد یا خیاد بورجیگین ثبت کردند و وابستگی‌ای را بازپس گرفتند که در طول هفتاد سال حکومت سوسیالیستی ثبت نشده بود.