اروتیک جک‌ها

جک‌ها یکی از شمار اندکی از مردمانی‌اند که عملاً یک روستای واحد با زبانی ویژهٔ خود را تشکیل می‌دهند. آن روستا چک است که در دامنه‌های شمالی زیر کوه شاهداغ، در ناحیهٔ قوبا در شمال آذربایجان، قرار دارد؛ جایی که بام‌های مسطح نقش تراس خانهٔ بالایی را دارند و کل سکونتگاه همچون یک ساختار پلکانیِ سنگی دیده می‌شود. جک‌ها همراه با کریتس‌ها، بودوخ‌ها و خینالوگ‌ها چیزی را می‌سازند که بیرونی‌ها مردمان شاهداغ می‌نامند: همسایگانی که با یک روز پیاده‌روی از هم جدا می‌شوند و لزوماً یکدیگر را نمی‌فهمند. زبان‌شناسان معمولاً جک را گویشی از زبان کریتس می‌دانند که در شاخهٔ لزگی از خانوادهٔ قفقازی شمال‌شرقی جای دارد؛ و این یعنی خویشاوندانشان آن‌سوی کوه در داغستان هستند، نه در جهان ترکی‌زبانی که آن‌ها را احاطه کرده است. این زبان هرگز برای کاربرد روزمره نوشته نشده، هیچ املای استانداردی ندارد و پشتوانهٔ آموزش مدرسه‌ای نیز ندارد. این زبان در آشپزخانه‌ها و در مراتع حفظ می‌شود. همه همچنین به زبان آذربایجانی سخن می‌گویند، زبانی ترکی که هیچ وجه اشتراکی با زبان آن‌ها ندارد، و این دوزبانگی از کودکی آغاز می‌شود.

دین آن‌ها را در جهتی دیگر متمایز می‌کند. جک‌ها مسلمانان سنی‌مذهب‌اند در کشوری که عمدتاً شیعه است، بخشی از کمربند سنی‌نشینی که به سمت شمال و داغستان امتداد دارد، و عمل دینی‌شان ساده و محلی است، به‌طوری‌که زیارت زیارتگاه‌های نزدیک بی‌هیچ دشواری کنار رفتن به مسجد قرار می‌گیرد. معیشت همواره گوسفندداری بوده است. گله‌ها تابستان‌ها را در مراتع بلند می‌گذرانند و زمستان‌ها را در دشت‌های پست، بنابراین جامعه، تا جایی که هر کسی بتواند مستند کند، دو نشانی نگه داشته است؛ و جابه‌جایی‌های سکونتی دوران شوروی به روستاهای نزدیک قوبا و خاچماز تنها مسیری را دنبال کرد که از پیش هموار شده بود. خانوارهای این منطقه همچنین بخشی از جهان بافندگی قوبا بودند، منبع فرش‌هایی که ناحیه به آن‌ها شهرت دارد. ارقام جمعیت به دلیل ساده‌ای نامطمئن‌اند: سرشماری‌ها از 1930s به بعد مردمان شاهداغ را آذربایجانی ثبت کردند، پس جک‌ها در یک آمار ناپدید شدند و هرگز کاملاً از آن بیرون نیامده‌اند. آنچه باقی مانده روستایی است که در تابستان پرجمعیت‌تر از زمستان است، نسلی کارگر در باکو یا روسیه، و زبانی که بقایش اکنون بر خانوارها تکیه دارد نه بر هیچ نهادی که بتوان انتظار کمک داشت.