اروتیک یانیوتسی‌ها

یانیوتسی‌ها کاتولیک‌اند، در جایی که کاتولیک بودن همیشه کوچک‌ترین گزینه بود. زادگاهشان یانیوو است، روستایی سنگی که در دل تپه‌های جنوب‌شرقی پریشتینا جا گرفته و آن‌قدر به معادن کهن نقره‌ی نوو بردو نزدیک است که خاستگاه این جامعه در واقع داستانی معدنی است: معدن‌کاران ساکسون و بازرگانانی از دوبرونیک که در سده‌های سیزدهم و چهاردهم میلادی به درون سرزمین آمدند تا سنگ معدن را استخراج و فلز را جابه‌جا کنند، سپس ماندند، با اهالی وصلت کردند و کلیسای خود را نگه داشتند. از اوایل سده‌ی چهاردهم میلادی، یک حوزه‌ی کلیسایی کاتولیک در یانیوو ثبت شده که هرگز از میان نرفته است، در طول پنج سده حکومت عثمانی و در هر پادشاهی و جمهوری‌ای که پس از آن آمد. همین تداوم، تمام هویت آن‌هاست. صرب‌های اطرافشان ارتدوکس بودند، آلبانیایی‌ها بیشترشان مسلمان، و یانیوتسی‌ها چیز سوم بودند: کوچک، با آیین لاتین و در این باره سرسخت.

گویششان نیز همین انزوا را نشان می‌دهد. گونه‌ای کهن از شتوکاوی است که از ساحل به درون سرزمین برده شد و سپس ششصد سال در میان همسایگانی که به تورلاکی سخن می‌گفتند به حال خود ماند، پس دستور زبان کوزوویی را پذیرفت و بار سنگینی از واژگان ترکی و آلبانیایی را به خود گرفت، در حالی که صورت‌هایی را نگه داشت که به گوش هر کسی از زاگرب کهن می‌آید. دوزبانگی با آلبانیایی امری عادی بود. کانون کاتولیک دیگری در شرق آن‌ها، در اطراف لتنیتسا نزدیک ویتینا، قرار دارد که زیارتگاه مریم سیاه در آن، در ماه اوت زیارتی را به خود جذب می‌کند که هرگز صرفاً کاتولیک نبوده است: صرب‌های ارتدوکس، آلبانیایی‌های مسلمان و روما نیز آن را می‌پیمایند، و آگنس بویاجیو جوان، که بعدها مادر ترزا شد، در میان زائران بود. خود یانیوو از تجارت و صنعتگری روزگار می‌گذراند، نخست ملیله‌کاری و فلزکاری، سپس در یوگسلاوی سوسیالیستی، صنعتی خانگی و نامحتمل در زمینه‌ی پلاستیک: اسباب‌بازی، تسبیح، خرده‌ریزه‌های تزئینی، که خانواده‌های یانیوو آن‌ها را در بازارهایی از اسلوونی تا مقدونیه می‌فروختند، تا آنجا که «یانیواتس» در یوگسلاوی به تعبیری کوتاه برای مردی با چمدانی پر از کالا بدل شد.

جنگ‌ها به این وضع پایان داد. در سراسر دهه‌ی 1990 و پس از سال 1999، تقریباً کل جامعه راهی کرواسی شد و بخش بزرگی از آن در کیستانیه در پس‌کرانه‌ی دالماسی و در حومه‌های بیرونی زاگرب اسکان یافت، جایی که در مقام کروات وارد شدند و اغلب چیز دیگری به شمار آمدند. چند صد نفر در یانیوو مانده‌اند، بیشترشان سالخورده، که کلیسای قدیس نیکلاس را باز نگه می‌دارند. بقیه جماعتی پراکنده‌اند که هنوز خود را به نام روستایی می‌خوانند که بیشتر اعضایشان هرگز در آن زندگی نکرده‌اند.