اروتیک باسک‌ها

باسک‌ها معمایی هستند که اروپا هنوز آن را حل نکرده است. زبان آنها، Euskara، با هیچ زبان زنده‌ی دیگری خویشاوندی ندارد؛ نه با زبان‌های هندواروپایی، نه با زبان‌های اورالی و نه با هیچ زبانی که بتوان ریشه‌اش را ردیابی کرد. زبان‌شناسان دو قرن کوشیده‌اند آن را به زبان‌های قفقازی، به ایبری یا به یک بستر فرضی پیش‌هندواروپایی پیوند دهند، اما این پیوندها پیوسته شکست خورده‌اند. عملاً این یعنی باسک‌ها پیش از رسیدن کلت‌ها، رومی‌ها، ویزیگوت‌ها و مورها، در گوشه‌ی خود در غرب کوه‌های پیرنه سکونت داشتند و پس از فروکش کردن هر یک از این موج‌ها هم همان‌جا ماندند. سرزمین مادری در دو سوی خلیج بیسکای گسترده است، در شمال کنونی اسپانیا و بخش کوچک‌تری از جنوب غربی فرانسه؛ در داخل کوهستانی و در ساحل دریایی است، جغرافیایی که به جمعیت کوچکی کمک کرده است مدت غیرعادی طولانی متمایز بماند.

کاتولیسیسم در این منطقه ریشه‌ای عمیق دوانید و سرزمین باسک چند تن از تأثیرگذارترین چهره‌های کلیسای اوایل دوره‌ی مدرن را پرورش داد، از جمله ایگناتیوس لویولا. اما این دین بر فراز آیین‌های خانگی کهن‌تری قرار دارد: etxe، یعنی خانه‌ی مزرعه‌ی خانواده، از نظر تاریخی واحدی بوده که اهمیت داشته و بی‌توجه به جنسیت، سالم به یک وارث منتقل می‌شده و نامی ویژه داشته که ساکنانش اغلب آن را از آن خود می‌دانستند. ارث بردن از راه فرزند بزرگ‌تر به جای پسر بزرگ‌تر یکی از آرام‌ترین شیوه‌هایی است که ساختار اجتماعی باسک‌ها از همسایگانشان متفاوت بوده است. ورزش‌ها کارکردی مشابه دارند؛ pelota، مسابقات بلند کردن سنگ و تکه‌کردن کنده‌ی درخت، که جمعی و بدنی‌اند و به دره‌های مشخصی پیوند دارند.

تاریخ سیاسی تندتر است. باسک‌ها قرن‌ها در برابر ادغام کامل در کاستیل و فرانسه مقاومت کردند و منشورهای منطقه‌ای (fueros) را حفظ کردند که تا قرن نوزدهم خودمختاری قابل توجهی به آنان می‌داد. از دست رفتن این حقوق به جنبشی ناسیونالیستی دامن زد که در دوران فرانکو سخت‌تر شد؛ زمانی که زبان سرکوب شد و گرنیکا در سال 1937 بمباران شد، رویدادی که به نماد خلاصه‌ی جنگ هوایی علیه غیرنظامیان بدل شد و موضوع نقاشی پیکاسو را فراهم کرد. درگیری مسلحانه‌ی جدایی‌طلبانه‌ای که پس از آن آمد و در دهه‌ی 2010 پایان یافت آن‌قدر نزدیک است که باسک‌های مسن‌تر همه‌ی آن را از سر گذرانده‌اند. جامعه‌های دیاسپورا زود شکل گرفتند و منسجم ماندند: گله‌داران باسک چهره‌ی مناطق دامداری آرژانتین، اروگوئه و غرب آمریکا را شکل دادند، و آن جامعه‌ها هنوز جشنواره‌های رقص برگزار می‌کنند و نسل‌ها پس از آن هنوز مقداری از Euskara را صحبت می‌کنند. خود زبان که در دوران فرانکو نزدیک بود از میان برود، از راه آموزش و پخش رسانه‌ای دوباره جان گرفته و اکنون نزدیک به سه‌چهارم میلیون نفر به آن سخن می‌گویند.