اروتیک اوتومی

اوتومی‌ها یکی از کهن‌ترین حضورهای پیوسته در مرکز مکزیک‌اند، قومی که نیاکانشان مدت‌ها پیش از گسترش‌های ناهوا، همان گسترش‌هایی که دولت آزتک را پدید آوردند، در سراسر ارتفاعات مستقر بودند. امروز در جامعه‌هایی پراکنده در هیدالگو، کرِتارو، ایالت مکزیکو، پوئبلا و وراکروز زندگی می‌کنند و در سرزمین‌هایی ساکن‌اند که از درهٔ سرد و نیمه‌خشک مِزکیتال تا جنگل‌های ابری سیرا گوردا و دشت‌های مرطوب هواستکا گسترده‌اند. این پراکندگی جغرافیایی تا حدی علت آن است که بیگانگان اغلب نمی‌بینند این گروه در واقع چقدر منسجم است: کشاورزی اوتومی در مِزکیتال و گوینده‌ای از زبان Ñuhu در سیرا د پوئبلا، در نگاه نخست، ممکن است چنان به نظر برسند که به دو جهان متفاوت تعلق دارند.

آنچه ایشان را متحد می‌کند زبان است، و این زبان غیرعادی است. اوتومی به خانوادهٔ زبان‌های اوتو-مانگه‌ای تعلق دارد، تباری که با ناهواتل یا زبان‌های مایایی بی‌ارتباط است و یکی از ژرف‌ترین تبارهای زبانی در قارهٔ آمریکاست. این زبان نواختی است و در بیشتر گونه‌ها سه نواخت دارد، که آن را از تقریباً هر زبان بومی دیگری که یک مکزیکی احتمالاً با آن روبه‌رو می‌شود متمایز می‌کند. خود اوتومی‌ها زبانشان را Hñähñu یا Ñuhu یا یکی از چند خودنام مرتبط می‌خوانند، و تنوع میان صورت‌های منطقه‌ای آن‌قدر گسترده است که گویندگان جامعه‌های دور از هم گاه برای فهمیده شدن به اسپانیایی روی می‌آورند. زبان‌شناسان عموماً این‌ها را خوشه‌ای از زبان‌های بسیار خویشاوند می‌دانند، نه یک زبان واحد.

آیین کاتولیک در قرن شانزدهم رسید و بی‌آنکه واژگان دینی کهن‌ترِ زیر آن را جابه‌جا کند، جذب شد. چرخه‌های روز قدیسان، پدرخواندگی و زیارت چهرهٔ عمومی‌اند؛ پشت آن‌ها متخصصان آیینی، نذورات به تپه‌ها و چشمه‌ها، و پیکرک‌های کاغذیِ بریده‌شده قرار دارند، یعنی همان مونیِکوس‌های مشهور سان پابلیتو در سیرا نورته د پوئبلا که در آیین‌های شفابخشی و کشاورزی به کار می‌روند. خود سنت کاغذسازی به دوران پیش از ورود اسپانیایی‌ها بازمی‌گردد و از پوست درخت خونوته ساخته می‌شود، و سرکوب را از سر گذراند تا یکی از معدود پیوستگی‌های بی‌گسست صنایع دستی بومی مکزیک شود.

همسایگان ناهوای اوتومی‌ها آنان را مدت‌ها روستایی و بی‌فرهنگ توصیف می‌کردند و بعدها وقایع‌نگاران استعماری نیز همین را تکرار کردند؛ تهمتی که قرن‌ها ماند و تازه اکنون به دست نویسندگان، انسان‌شناسان و فعالان سیاسی خود آنان در حال زدوده شدن است. مهاجرت به مکزیکوسیتی و آن‌سوی مرز ایالات متحده از دههٔ 1980 زندگی جامعه را دگرگون کرده است، اما مِزکیتال هنوز هستهٔ فرهنگی و جمعیتی است و Hñähñu همچنان در آنجا به کودکان منتقل می‌شود، آن هم به شماری که بیشتر زبان‌های بومی مکزیک دیگر نمی‌توانند ادعای آن را داشته باشند.