اروتیک خاکالتک

جاکالتک‌ها خود را Popti' می‌نامند و این تفاوت اهمیت دارد. Jakalteko نامی است که بیرونی‌ها به کار برده‌اند و از نام مکانی نواتل ساخته شده که فتح به شهرشان داد: Jacaltenango، یعنی جایگاه سکونتگاه دیوارداری از کلبه‌ها. اما Popti' واژه‌ای است که از درون آمده است. این شهر روی پهنه‌ای از زمین در دورترین شمال غربی ووهوتنانگو در گواتمالا قرار دارد، جایی که رشته‌کوه Sierra de los Cuchumatanes می‌شکند و به سمت مرز مکزیک فرود می‌آید. این منطقه گرم‌تر و پست‌تر از سرزمین کاج‌های سرد بالای آن است و به چیاپاس آن‌قدر نزدیک است که مرز همواره بیشتر یک پیشنهاد بوده تا دیوار. قهوه در دامنه‌های پایین شهر می‌روید؛ ذرت در همه جای دیگر می‌روید.

Popti' به شاخه Q'anjob'alan از زبان‌های مایا تعلق دارد و در شمار اندکی از شهرداری‌های کوهستانی همراه با خویشاوندان نزدیکش Q'anjob'al و Akateko و Chuj گرد آمده است. زبان‌شناسان این زبان را به خاطر کاری می‌شناسند که گویشورانش بی‌آنکه فکر کنند انجام می‌دهند: Popti' اسم‌ها را به طبقه‌ها تقسیم می‌کند و سپس همان واژه‌های طبقه را به عنوان ضمیر به کار می‌برد. یک فرد واژه‌نمای انسان را می‌گیرد، یک جانور واژه‌نمای دیگری، و برای چوب، سنگ، آب، پارچه، خاک و ذرت طبقه‌بندهای جداگانه وجود دارد. سگ‌ها طبقه‌بندی ویژه خود را دارند. در Popti' نمی‌توانید it بگویید بی‌آنکه بگویید آن چه نوع چیزی است.

کاتولیسم چهار قرن پیش آمد و در کنار نظام کهن‌تر جا گرفت، نه آنکه جایگزینش شود. انجمن‌های قدیسان چرخه جشن‌ها را می‌گردانند؛ روزشمارها هنوز چرخه آیینی ۲۶۰ روزه را دنبال می‌کنند و برای کسانی که بپرسند آن را تعبیر می‌کنند. بالای Jacaltenango کوهی به نام Q'anil ایستاده که به نام Xhuwan Q'anil، مرد داستان، نامگذاری شده است؛ او کسی بود که به برق بدل شد، برای جنگیدن در جنگی به کشوری دور رفت و سپس بازگشت تا به عنوان نگهبان در سنگ زندگی کند.

اوایل دهه 1980 این منطقه را درهم شکست. یورش‌های ارتش دهکده‌های سراسر ووهوتنانگو را سوزاند و هزاران جاکالتک پیاده به چیاپاس رفتند و یک دهه در اردوگاه‌های پناهندگان ماندند. برخی پس از توافقنامه‌های صلح 1996 بازگشتند. بسیاری بازنگشتند و سپس رفتن دومی، که اقتصادی بود نه نظامی، خانواده‌ها را به لس آنجلس و جنوب فلوریدا برد؛ جایی که ژوپیتر اکنون یکی از بزرگ‌ترین جامعه‌های جاکالتک بیرون از گواتمالا را در خود دارد. حواله‌های پولی و تماس‌های تلفنی در جهت مخالف جریان دارند و مردم هم همین‌طور. ویکتور مونتخو، معلم روستایی که از خشونت گریخت و آنچه را دید نوشت، بعدها به گواتمالا بازگشت تا در کنگره‌اش بنشیند و وزارت صلح آن را اداره کند.