اروتیک آلاگیلاک

قوم Alaguilac مردمی بومی بودند که در زمان فتح اسپانیایی‌ها و در تمام قرن‌های استعماری در دره‌ی میانی رود Motagua در شرق گواتمالا زندگی می‌کردند. مرکز آنان شهر San Cristóbal Acasaguastlán بود که اکنون در استان El Progreso قرار دارد. از آن پس، این قوم در جمعیت Ladino اسپانیایی‌زبان دره حل شده و ناپدید شده است. زبان آنان بدون آنکه حتی یک واژه از آن نوشته شود از میان رفت و امروز هیچ جامعه‌ای این نام را برای خود ادعا نمی‌کند.

سرزمین آنان گوشه‌ای عجیب از میسوآمریکا بود. بخش میانی رود Motagua در سایه‌ی بارانی سلسله‌کوه Sierra de las Minas قرار دارد و یکی از خشک‌ترین مکان‌های آمریکای مرکزی است؛ فرورفتگی گرمی پوشیده از کاکتوس و بوته‌های خاردار میان ارتفاعات مرطوب و ساحل دریای کارائیب. این سرزمین ارزش هم داشت. رود راهی طبیعی از ارتفاعات مایا به دریا بود و رخنمون‌های دره، یشم جادئیت را فراهم می‌کرد که نخبگان میسوآمریکایی آن را بالاتر از طلا ارج می‌نهادند. ویرانه‌های Guaytán، نزدیک San Agustín Acasaguastlán، نشان می‌دهد که این ناحیه در دوره‌ی کلاسیک شهری قابل توجه داشته است. اینکه سازندگان آن از نیاکان قوم Alaguilac بوده‌اند یا نه، نامعلوم است.

قومی که با یک مناقشه شناخته می‌شود

تقریباً هر آنچه درباره‌ی Alaguilac گفته شده، در واقع بحثی است درباره‌ی زبانی که به آن سخن می‌گفتند. در اوایل قرن نوزدهم، تاریخ‌نگار گواتمالایی Domingo Juarros زبان Alagüilac را زبان San Cristóbal Acasaguastlán ثبت کرد، در حالی که San Agustín همسایه به آنچه او Mexican می‌نامید، یعنی زبان ناهوآتل، سخن می‌گفت. در 1880s، پژوهشگر آمریکایی Daniel Brinton بر پایه‌ی نسخه‌های خطی استعماری به زبان ناهوآتل که در منطقه یافت شده بودند کار کرد و نتیجه گرفت که Alagüilac تنها گویشی از زبان ناهوا است، که بدین ترتیب قوم Alaguilac شاخه‌ای از قوم Pipil می‌شد. این دیدگاه دهه‌ها پابرجا ماند و مراجع قدیمی‌تر هنوز آن را تکرار می‌کنند.

این مدعا ضعیف است. زبان ناهوآتل در سراسر گواتمالا زبان کار اداره‌ی استعماری بود، پس اسناد ناهوآتلی در بایگانی یک شهر چیز زیادی درباره‌ی آنچه مردم در خانه‌هایشان به آن سخن می‌گفتند ثابت نمی‌کند، و Juarros آشکارا این دو زبان را چیزهایی متفاوت دانسته بود. در سال 1972، زبان‌شناس Lyle Campbell این پرسش را دوباره گشود و به نام‌های مکانی از نوع Xinca در سرزمین اطراف اشاره کرد و پیشنهاد داد که قوم Alaguilac شاید به زبانی از خانواده‌ی Xincan سخن می‌گفتند که با زبان‌های جنوب شرقی گواتمالا خویشاوند است. از آنجا که واژگانی برای آزمودن در میان نیست، این پرسش نمی‌تواند بسته شود.

آنچه باقی می‌ماند یک نام است، چند اشاره‌ی استعماری اندک، و یک اصلاح مفید. نقشه‌ی میسوآمریکا افزون بر اقوام مشهور، اقوام کوچک بسیاری را در خود جای داده بود و برخی از آنها ناپدید شدند پیش از آنکه کسی به فکر ثبت آنچه می‌گفتند بیفتد.