اروتیک تکوئش‌ها

تکوکسه‌ها مردمی از غرب مکزیک بودند که هنگام رسیدن فاتحان اسپانیایی در حدود سال 1530، در ارتفاعات و دره‌های رودخانه‌ای شمال و شمال‌شرق گوادالاخارای امروزی، در خالیسکو، زندگی می‌کردند. در طول چند نسل، آنان به‌عنوان گروهی متمایز از میان رفته بودند. جنگ، بردگی و بیماری‌های همه‌گیر آنان را فرسوده کرد و بازماندگان در جمعیت بومی و مستیزوی منطقه ادغام شدند. آنچه آنان را متمایز می‌کرد سرزمین و نامشان بود. آنان سرزمین میان کوکاها در جنوب و کاشکان‌ها در شمال را در اختیار داشتند که بخش‌هایی از ارتفاعاتی را که امروز لوس آلتوس دِ خالیسکو نامیده می‌شود و دره ژرف ریو گرانده دِ سانتیاگو را دربر می‌گرفت.

درباره زبان آنان بسیار کم می‌دانیم. هیچ سند واقعی از آن باقی نمانده است. معمولاً فرض می‌شود که به خانواده اوتو-آزتکی تعلق داشته و شاید به زبان کاشکان نزدیک بوده است، اما شواهد آن‌قدر اندک است که نمی‌توان جایگاه آن را تعیین کرد. پس از فتح، مبلغان و مقامات سراسر منطقه به زبان ناهواتل کار می‌کردند و این امر از میان رفتن زبان‌های کوچک‌تری مانند زبان تکوکسه‌ها را شتاب بخشید. دین آنان نیز تقریباً به همان اندازه دیریاب است. جز این‌که مبلغان فرانسیسکن آن را با کاتولیسیسم جایگزین کردند، منابع جزئیات اندکی ارائه می‌دهند که بتوان به آن اعتماد کرد.

سقوط آنان سریع رخ داد. لشکرکشی نونیو دِ گوسمان در سال‌های 1530 و 1531 غرب مکزیک را درنوردید و حتی با معیارهای فتح نیز بی‌رحمانه بود. اسپانیایی‌ها به‌زودی شهر تازه‌تأسیس خود، گوادالاخارا، را به تلاکوتان در قلمرو تکوکسه‌ها منتقل کردند و این شهر از سال 1535 تا 1541 در آنجا برپا بود. در جنگ میشتون در سال‌های 1540 تا 1542، کاشکان‌ها شورشی را رهبری کردند و تکوکسه‌ها به آنان پیوستند. شورشیان به خود گوادالاخارا حمله کردند. سپس نایب‌السلطنه، آنتونیو دِ مندوسا، با ارتشی بزرگ از اسپانیایی‌ها و متحدان بومی از مرکز مکزیک وارد شد و قیام را سرکوب کرد. این شهر در دره آتماخاک، جایی که امروز نیز برپاست، از نو ساخته شد. مردمان شکست‌خورده به بردگی گرفته شدند، در جای دیگری اسکان داده شدند یا پراکنده شدند و تکوکسه‌ها هرگز به‌عنوان یک گروه دوباره سر برنیاوردند.

هشداری برای هر کسی که درباره این منطقه می‌خواند: گورهای چاهی و مجموعه‌های آیینی گرد و پلکانی در گواچیمونتونس، که بیشترین توجه را به گذشته باستانی خالیسکو جلب می‌کنند، به فرهنگ‌هایی تعلق دارند که چندین قرن قدیمی‌تر از تکوکسه‌ها هستند. پیوند دادن این دو حدس و گمان است. امروز تکوکسه‌ها بیشتر به‌صورت نامی در گزارش‌های فتح و تاریخ‌های محلی باقی مانده‌اند و نیز به‌عنوان یکی از رشته‌های تبار مردم مرکز خالیسکو.