اروتیک سیپاکاپنسه

سیپاکاپنسه‌ها یک قوم مایا هستند که به‌خاطر محل تکلم زبانشان متمایز می‌شوند. در شهرداری سیپاکاپا، در کوهستان‌های استان سان مارکوس در غرب گواتمالا، آنان به زبانی از شاخه کیچه‌ای خانواده زبان‌های مایا سخن می‌گویند. روستاهای اطرافشان به زبان مام، که از شاخه‌ای دیگر است، یا به اسپانیایی حرف می‌زنند. سیپاکاپنسه آن‌قدر به کیچه نزدیک است که برخی زبان‌شناسان آن را لهجه‌ای حاشیه‌ای خوانده‌اند. آکادمی زبان‌های مایای گواتمالا آن را زبانی مستقل می‌داند، یکی از بیست‌ودو زبان مایا در فهرست ملی. برای جامعه‌ای با چند هزار گوینده، این به‌رسمیت‌شناسی اهمیت دارد، زیرا به سیپاکاپنسه نامی از آنِ خودش می‌دهد، به‌جای آنکه آن را پاورقی یک همسایهٔ بسیار بزرگ‌تر بگذارد.

زندگی در اینجا کوهستانی و عمدتاً روستایی است. محور آن ذرت و لوبیایی است که بر زمین‌های شیب‌دار کشت می‌شود، و کار مزدی و مهاجرت آنچه را کشاورزی تأمین نمی‌کند جبران می‌کنند. اسپانیایی بر مدرسه، تجارت و به‌تدریج بیشتر زندگی خانوادگی تسلط دارد، پس آزمون واقعی برای این زبان این است که آیا کودکان همچنان به آن سخن می‌گویند. اکثر خانواده‌ها کاتولیک‌اند، جماعت‌های انجیلی به‌طور پیوسته رشد کرده‌اند، و آیین‌های سنتی مایا نیز در کنار هر دو ادامه دارد.

سیپاکاپنسه‌ها در سال 2005، همزمان با ساخت معدن طلای مارلین بر زمینی که شهرداری سیپاکاپا و همسایه‌اش سان میگل ایشتاواکان را دربر می‌گرفت، توجه بین‌المللی را به خود جلب کردند. ساکنان یک consulta comunitaria برگزار کردند، یعنی رأی‌گیری جامعه‌محور بر پایهٔ حق مشورت اقوام بومی بر اساس کنوانسیون 169 سازمان بین‌المللی کار. اکثریت قاطع جامعه‌های شرکت‌کننده علیه معدن‌کاری در قلمروشان رأی دادند. با این حال شرکت پیش رفت، و دادگاه قانون اساسی گواتمالا بعدها اعلام کرد که چنین آرایی برای دولت در امتیازهای معدنی الزام‌آور نیستند. معدن تا سال 2017 فعال بود. اما این رأی عمر طولانی‌تری داشت: الگویی شد برای ده‌ها مشورت جامعه‌ای بعدی در سراسر گواتمالا. مستندی درباره آن با عنوان Sipakapa no se vende (سیپاکاپا برای فروش نیست) این داستان را فراتر از شهرداری بُرد.