اروتیک پامه

پامه‌ها از معدود مردمانِ مرز قدیمی چیچیمکِ مکزیک‌اند که از سده‌های استعماری گذشته‌اند و زبانشان همچنان در زندگی روزمره به کار می‌رود. آنان خود را Xi'iuy می‌نامند. بیشترشان در کوهستان‌های شرق سن‌لوئیس پوتوسی زندگی می‌کنند، جایی که فلات خشک مرکزی به سوی هواستکای مرطوب فرود می‌آید. اجتماع‌های آنان در سانتا ماریا آکاپولکو و اطراف آن، و نیز در سانتا کاترینا، سیوداد دل مایز، آلاکینس، رایون و تاماسوپو پراکنده‌اند و شمار کمتری در سیه‌را گوردای کِرِتارو زندگی می‌کنند. زمین شیب‌دار و ناهموار است و سده‌ها بخش بزرگی از کار دور نگه داشتن بیگانگان را بر عهده داشته است.

زبانشان به شاخه‌ی پامه‌ای از خانواده‌ی اوتو-مانگوئی تعلق دارد، در کنار چیچیمکای خوناز، و خویشاوندی دورتری با اتومی و مازاهوآ دارد. نزدیک‌ترین همسایگانشان به زبانی کاملاً دیگر سخن می‌گویند: هواستکی، زبانی مایایی، و ناهواتل. پامه‌ی شمالی و پامه‌ی مرکزی آن‌قدر از هم دور شده‌اند که زبانی جداگانه به شمار آیند، و گونه‌ای جنوبی که روزگاری در ایالت ایدالگو رایج بود از میان رفته است. پامه زبانی آهنگین است و مانند بیشتر زبان‌های بومی کوچک در مکزیک، در برابر اسپانیایی عقب می‌نشیند.

در سده‌ی شانزدهم اسپانیایی‌ها به سوی نقره‌ی زاکاتکاس به شمال پیش رفتند. آنان پامه‌ها را همراه دیگر مردمان زیر برچسب چیچیمکا قرار دادند و دهه‌ها با ایشان جنگیدند. برخلاف برخی همسایگان کوچ‌نشین‌شان، پامه‌ها کشاورزی می‌کردند و همین کار گردآوری آنان در شهرک‌های مبلغان را پس از فروکش کردن جنگ آسان‌تر کرد. ضربه‌ی تعیین‌کننده در دهه‌ی 1740 رخ داد. لشکرکشی‌های خوزه دِ اسکاندون سیه‌را گوردا را گشود و فرانسیسکن‌ها در آنجا زنجیره‌ای از مأموریت‌ها ساختند. در خالپان، خونیپِرو سرا بیشتر دهه‌ی 1750 را در میان پامه‌ها گذراند، سال‌ها پیش از آنکه به کالیفرنیا برود.

بیشتر پامه‌ها کاتولیک‌اند، اما دینشان بیش از اسقف‌نشین بر روستا تکیه دارد: جشن‌های قدیس حامی، متصدیان مناصبی که هزینه‌ی آن‌ها را می‌پردازند، آیین‌های راهپیمایی، و مراسم کهن‌تر پیوسته به باران و چرخه‌ی ذرت. کلیسای استعماری سانتا ماریا آکاپولکو هنوز سقفی از برگ نخل دارد و مرکز آیینی پامه‌های مرکزی است. زندگی روزمره بر پایه‌ی ذرت و لوبیایی می‌گذرد که تنها با باران کشت می‌شود، و بر بافتن کلاه، حصیر و سبد از برگ نخل، و بر کارهای فصلیِ مزدبگیری، از جمله برداشت نیشکر در دشت‌های پست و مشاغل در شهرها.