اروتیک هرلا

هرلا مردمی از شرق شاخ آفریقا بودند. آنان در فلات هرر زندگی می‌کردند، در اطراف دیره داوای امروزی و تا آنچه اکنون سرزمین سومالی‌لند نامیده می‌شود، از اواخر هزاره نخست میلادی دست‌کم تا قرن شانزدهم. پس از آن، به‌عنوان مردمی متمایز ناپدید می‌شوند و در جوامع هراری، سومالی و عفار که هنوز آنان را نیاکان خود می‌دانند ادغام می‌شوند. مدت‌ها عمدتاً به‌عنوان نامی که به ویرانه‌ها نسبت داده می‌شد شناخته می‌شدند. در کوهستان‌های چرچر و دشت‌های شرق آن، سنت محلی شهرهای سنگی کهن، توده‌های سنگ و گورستان‌ها را به هرلا نسبت می‌دهد. گاهی راویان اورومو و سومالی آنان را به‌عنوان نژادی از غول‌هایی به یاد می‌آورند که پیش از دیگران آمده بودند.

ویرانه‌ها بیش از افسانه بودند. کاوش‌ها در هرلا، نزدیک دیره داوا، در سال 2015 آغاز شد و شهر تجاری قابل‌توجهی را آشکار کرد. این شهر مسجدی از قرن دوازدهم داشت که به سبکی ساخته شده بود که یادآور مساجد سواحل تانزانیا و سومالی‌لند است. یافته‌ها شامل شیشه از یمن، سفال از چین، صدف‌های کوری از مالدیو، و بقایای ساخت زیورآلات محلی بود. این یافته‌ها هرلا را محکم در چارچوب تجارت دریای سرخ و اقیانوس هند جای می‌دهد که داخل اتیوپی را به عربستان و فراتر از آن پیوند می‌داد.

زبانشان که آن هم هرلا نامیده می‌شود، منقرض شده و تنها در پاره‌هایی باقی مانده است. عموماً گمان می‌رود که سامی بوده و از نزدیکان زبان هراری است که هنوز در شهر محصور هرر تکلم می‌شود. با این حال، شواهد اندک است و لذا طبقه‌بندی آن همچنان باز است. تا اواخر سده‌های میانه، هرلا مسلمان بودند و بخشی از جهان سیاسی سلطنت‌های اسلامی منطقه، به‌ویژه عدل، بودند. کتاب Futuh al-Habasha وقایع‌نامه جنگ امام احمد بن ابراهیم در قرن شانزدهم علیه پادشاهی مسیحی اتیوپی است و هرلا را در میان مردمانی نام می‌برد که در ارتش او جنگیدند. آن جنگ منطقه را فرسوده کرد و مهاجرت‌های اورومو که پس از آن آمد نقشه مرتفعات شرقی را دوباره ترسیم کرد. هرلا به‌عنوان یک مردم جداگانه از آن دوره گذر نکردند.

میراثشان پراکنده اما واقعی است. سنت هراری هرلا را از نیاکان خود می‌شمارد و تبارهای هرلا هنوز در میان قبیله‌های سومالی و عفار دیده می‌شوند. بقایای سنگی در مزارع شرق اتیوپی، نام آنان را زنده نگه داشته بود، مدت‌ها پیش از آنکه باستان‌شناسان برای آزمودن این روایت بیایند.