اروتیک گدئو

گدئوها در نواری باریک از ارتفاعات جنوب‌غربی دریاچه ابایا زندگی می‌کنند، جایی که پرتگاه از فلات سیداما به سوی کف دره ریفت فرو می‌افتد. زمین شیب‌دار، مرطوب و به‌طور غیرعادی پرجمعیت است (یکی از متراکم‌ترین جمعیت‌های روستایی اتیوپی روی این دامنه‌ها کشاورزی می‌کند) و گدئوها آن را به چیزی نزدیک به باغی دائمی بدل کرده‌اند. نظام کشاورزی جنگلی آن‌ها که انست، قهوه و درختان سایه‌افکن را در یک قطعه روی هم می‌چیند، آن‌قدر کهن و پیچیده است که یونسکو در سال 2023 چشم‌انداز فرهنگی آن را به رسمیت شناخت. قهوه این تپه‌ها با نام یرگاچف به جهان می‌رسد.

زبان آن‌ها که به آن گدئو یا گده‌اوفا نیز می‌گویند، به شاخه کوشی شرقی ارتفاعات تعلق دارد و به سیدامایی و هدیّایی نزدیک است. گویشوران این سه زبان گاهی با تلاش می‌توانند سخن یکدیگر را دنبال کنند، اما این زبان‌ها متمایزند و گدئوها به‌ویژه مرز خود با سیداما را بی‌درنگ گوشزد می‌کنند. این گروه از درون به هفت تیره سنتی تقسیم می‌شود و بزرگان هنوز نسب و سرزمین را از طریق همین چارچوب دنبال می‌کنند، حتی جایی که مدیریت نوین آن را کنار زده است.

زیر مسیحیت پروتستان آشکار (حاصل فعالیت‌های تبلیغی قرن بیستم، عمدتاً مکانه یسوس و کاله هیوت) نظام بومی کهن‌تری به نام بالی جریان دارد؛ ساختاری مبتنی بر رده‌های نسلی که مردان را در مراحل آیینی رتبه‌بندی می‌کند و شورایی را پدید می‌آورد که به‌طور سنتی به اختلافات، زمین و مراسم رسیدگی می‌کرد. بالی یک اثر موزه‌ای نیست؛ هنوز تشکیل جلسه می‌دهد، هنوز میانجیگری می‌کند، و کلیسا ناچار شده است به جای آن‌که جایگزینش کند، با آن کنار بیاید. نتیجه، زندگی دینی‌ای است که در آن مراسم عبادت یکشنبه و آیین‌های تیره‌ای بدون نگرانی عمومی چندانی درباره این تناقض، در کنار هم وجود دارند.

قرن بیستم به شیوه‌های مشخصی بر گدئوها سخت گذشت. سیاست ارضی دوران امپراتوری بخش عمده سرزمین آن‌ها را به دست مالکان غایب از شمال سپرد و کینه دیرینه‌ای که از آن پدید آمد به بازتوزیع زمین در دوران درگ و بعدها به خشونت سال 2018 دامن زد، هنگامی که درگیری‌های قومی با همسایگان گوجی اورومو نزدیک به یک میلیون گدئو را در چند هفته آواره کرد؛ این یکی از بزرگ‌ترین جابه‌جایی‌های داخلی جهان در آن سال بود و بیشتر پوشش‌های خبری خارجی از آن غافل ماندند. بیشتر آن‌ها از آن زمان به دامنه‌ها بازگشته‌اند، به قهوه و به باغ‌های انستی که هفت سال طول می‌کشد تا برسند و خانوار نمی‌تواند به‌سادگی برای مدت طولانی آن‌ها را رها کند.