اروتیک نیاموسا

نیاموسا یکی از کوچک‌ترین قوم‌های نام‌برده‌شده در سودان جنوبی است، جامعه‌ای کشاورز در ایالت اکواتوریای غربی که هویتش بر زبانی استوار است که تقریباً هیچ کس دیگری با آن سخن نمی‌گوید. این زبان، نیاموسا-مولو، نام دوگانه‌اش را از دو جامعه گویشی‌اش می‌گیرد: نیاموسا و مولو. رقمی که بیش از همه برای شمار گویشورانش نقل می‌شود و به دهه 1970 بازمی‌گردد، حدود 1200 نفر است و از آن زمان تاکنون هیچ عدد قابل اعتمادی منتشر نشده است. در ایالتی که زاندی بزرگ‌ترین گروه آن است و مورو، باکا و موندو نام‌های آشنا هستند، نیاموسا به ندرت روی نقشه دیده می‌شوند.

گفتار آنان ایشان را محکم در یک خانواده جای می‌دهد. نیاموسا-مولو از زبان‌های سودانی مرکزی است، بخشی از گروه بونگو-باکا، و نزدیک‌ترین خویشاوندان زبانی‌اش موروکودو، بلی و مودو هستند که اقوام کوچک دیگری در منطقه مرزی میان اکواتوریای غربی و دریاچه‌ها به آن سخن می‌گویند. زبان‌شناسان آن‌ها را خوشه‌ای فشرده می‌دانند، آن‌قدر نزدیک که مرز میان زبان و گویش محل بحث است. خانواده گسترده‌تر تا غرب دور می‌رود، از بونگو تا زبان‌های سارا و باگیرمی در چاد. این زبان‌ها هیچ ارتباطی با زاندی ندارند که از زبان‌های اوبانگی است، و تنها از راهی بسیار دور، اگر اصلاً، به زبان‌های نیلی دینکا در شمال مرتبط‌اند.

این شکاف یک شیوه زندگی هم هست. مردمان این خوشه کشاورزند، نه دامدار. در ساوانای جنگلی که مگس تسه‌تسه مدت‌ها نگهداری گاو را دشوار کرده، سورگوم، ارزن، بادام‌زمینی، کنجد و کاساوا می‌کارند، و محصولشان را با شکار، ماهی‌گیری و عسل وحشی کامل می‌کنند. دینکاها واژه‌ای کهن دارند، جور، برای بیگانگانی از این نوع که گاو ندارند، و این واژه هنوز به نام نزدیک‌ترین خویشاوندان زبانی نیاموسا چسبیده است: جور بلی و جور مودو.

تاریخ با کشاورزان کوچک این منطقه مهربان نبوده است. در قرن نوزدهم، تاجران عاج و برده که در خرطوم مستقر بودند، اردوگاه‌های مستحکمی در سراسر منطقه برپا کردند و به روستاهای اطرافشان یورش بردند. قرن بیستم دو جنگ داخلی طولانی به همراه آورد و پس از 2015 درگیری‌ها بار دیگر به اکواتوریای غربی رسید. کلیساها، عمدتاً انگلیکن و کاتولیک، امروز چهره عمومی دین در این منطقه‌اند، و بیشتر در کنار باورهای کهن درباره نیاکان، بدیمنی و شفا قرار می‌گیرند، نه آن‌که جایشان را بگیرند. اینکه خود نیاموسا این توازن را چگونه برقرار می‌کنند هرگز با جزئیات ثبت نشده است. مانند بیشتر گویشوران زبان‌های کوچک سودان جنوبی، آنان هم‌زمان با چند زبان زندگی می‌کنند: زبان خودشان در خانه، زبان همسایه بزرگ‌ترشان در بازار، عربی جوبا در جاده، و انگلیسی در مدرسه. آنچه درباره ایشان ثبت شده چیزی جز یک طبقه‌بندی و شمارش نفوس نیست، و این بیشتر درباره کسانی که این سوابق را نگه داشته‌اند می‌گوید تا درباره خود مردم.