اروتیک ماکونده

ماکوندِه بیش از هر چیز با آنچه می‌تراشند شناخته می‌شوند. در سراسر فلات موئدا در شمال موزامبیک و در تپه‌های پایینی جنوب‌شرق تانزانیا، همان خانواده‌ها نسل‌ها چوب آبنوس، mpingo، را که متراکم‌تر از آهن است، به ماسک، پیکره‌های نیاکان و قطعات عمودی درهم‌تنیده‌ای تبدیل کرده‌اند که ujamaa یا «درخت زندگی» نامیده می‌شوند و در آن‌ها بدن‌ها روی بدن‌ها در یک ستون چوبی بالا می‌روند. این حکاکی‌ها هنر عامیانه نیستند. زبانی بصری‌اند که ماکوندِه آن را با دقت نسبی پاس می‌دارند؛ ژرف‌ترین قطعات هنوز برای آیین‌های تشرف و مراسم تدفین ساخته می‌شوند، نه برای بازار دارالسلام.

خود فلات آن‌ها را شکل داده است. این فلات به‌تندی از پست‌زمین‌های اطرافش برمی‌خیزد، شیب‌ها دشوارند و آب روی آن کم است. در بیشتر دوران استعمار، همین جغرافیا مدیران پرتغالی و آلمانی را در فاصله نگه می‌داشت و به ماکوندِه اجازه می‌داد نظم درونی غیرمعمولی داشته باشند. همین انزوا دلیل آن است که شاخه موزامبیکی این قوم در جنگ استقلال دهه 1960 ستون فقرات سرزمینی FRELIMO شد؛ فلات پایگاه پشتیبانی بود و جنگ هنوز در خاطره زنده روستاهای آنجاست. ماکوندِه تانزانیایی که با رود روووما جدا شده‌اند، زبان و سنت حکاکی را با آن‌ها شریک‌اند، اما آن تاریخ خاص را تجربه نکردند و دو نیمه این قوم از آن زمان به شکل‌های قابل‌توجهی از هم فاصله گرفته‌اند.

زبانشان به شاخه بانتوی خانواده نیجر-کنگو تعلق دارد، نزدیک به یائو و ماکوا اما با هیچ‌یک به‌طور متقابل قابل‌فهم نیست، و واژگان غنی‌ای برای خویشاوندی و برای ارواح، midimu، که نمایش‌های نقابدار را جان می‌بخشند، دارد. جامعه مادرتبار است: نسب، میراث و سکونت پس از ازدواج سنتاً از خط مادر پیروی می‌کنند و این ماکوندِه را از بیشتر همسایگان پدرتبارشان متمایز می‌کند. اسلام که از راه تجارت به ساحل سواحیلی و به درون سرزمین آمد، اکنون دین غالب است و ریتم هفته و سال را شکل می‌دهد، اما بر فراز جهان آیینی کهن‌تر قرار دارد و جایگزین آن نشده است. آیین‌های تشرف برای هر دو جنس، لب‌بندی که زنان مسن‌تر زمانی می‌بستند، چرخه‌های طبل، و رقص‌های نقابدار به نام mapiko ادامه دارند و همین‌ها بخشی از زندگی ماکوندِه‌اند که یک بیگانه تقریباً هرگز نمی‌بیند.