اروتیک بودوخ‌ها

بودوخ بودن از یک مکان آغاز می‌شود. نام این قوم از بودوق می‌آید، روستایی سنگی که بر دامنه‌های بالای کوه شاهداغ در منطقه‌ی قوبا در شمال‌شرقی آذربایجان قرار دارد. در بیشتر تاریخ این قوم، مردم و روستا تقریباً یکی بودند: بودوقی بودن یعنی بودوخی حرف زدن، و تقریباً هیچ‌کس در جای دیگری به این زبان سخن نمی‌گفت. بودوخ‌ها یکی از اقوام شاهداغ هستند، خوشه‌ای کوچک از جوامع کوهستانی در این گوشه‌ی قفقاز بزرگ. دیگران خینالوگ‌ها و کریت‌ها هستند و هر یک زبان مخصوص خود را حفظ کرده‌اند. بودوخی به شاخه‌ی لزگی از خانواده‌ی قفقازی شمال‌شرقی تعلق دارد. این یعنی بودوخی با کریتی خویشاوندی نزدیک دارد و با لزگی پیوند دورتری، زبانی که در منطقه‌ی قوسار همسایه و آن‌سوی مرز در داغستان صحبت می‌شود. بودوخی هنوز اسم‌هایش را به طبقات دستوری تقسیم می‌کند، چیزی که لزگی مدت‌ها پیش آن را رها کرد. اما در زندگی روزمره، همسایه‌ی واقعی آن آذربایجانی است، زبانی ترکی که هیچ پیوند خانوادگی‌ای با بودوخی ندارد. آذربایجانی زبان مدرسه، تجارت و کاغذبازی است. بودوخی سنت نوشتاری اندکی دارد، تقریباً همه‌ی گویشورانش دوزبانه‌اند و زبان‌شناسان آن را از زبان‌های در خطر انقراض قفقاز می‌شمارند.

زندگی کوهی اینجا بر محور گوسفند ساخته شده بود. گله‌ها به مراتع تابستانی در ارتفاعات می‌رفتند و به چرگاه‌های زمستانی در دشت‌ها بازمی‌گشتند، و این الگوی فصلی روستا را برای نسل‌ها به دشت پیوند می‌داد. بودوخ‌ها مسلمانان سنی‌اند و اسلام تقویم روزمره‌ی روزه، عروسی و تدفین را شکل می‌دهد. تغییر بزرگ‌تر در قرن بیستم رخ داد. بسیاری از خانواده‌ها روستای کوهستانی را به سکونتگاه‌های دشتی در منطقه‌های قوبا و خچماز ترک کردند. آنجا خانوارهای بودوخ کنار خانوارهای آذربایجانی زندگی می‌کنند و با آن‌ها وصلت می‌کنند، و زبان با هر نسل زمین از دست می‌دهد. آمارهای رسمی اغلب بودوخ‌ها را در اکثریت آذربایجانی ادغام کرده‌اند، از این رو شمارشان دقیقاً معلوم نیست و به‌آسانی نادیده گرفته می‌شوند. با این حال، این هویت پایدار مانده است. بودوق هنوز مسکونی است، گویشوران مسن‌تر هنوز در خانه به این زبان حرف می‌زنند و خانواده‌هایی که پایین‌تر از کوه زندگی می‌کنند هنوز روستا را محل تعلق خود می‌نامند.