اروتیک بختیاری‌ها

بختیاری‌ها بزرگ‌ترین اتحادیه‌های ایلی لر در ایران هستند و در بیشتر تاریخ خود با جابه‌جایی تعریف شده‌اند. سرزمین آنان زاگرس مرکزی است، کمربندی از تپه‌ماهورها و دره‌های رودخانه‌ای که از ارتفاعات استان چهارمحال و بختیاری تا دشت‌های گرم خوزستان امتداد دارد. سال کوچ کلاسیک بختیاری‌ها از پی علف می‌رفت: زمستان در دشت‌های پست، سپس کوچ بهاری پیاده از گردنه‌های پوشیده از برف و عبور از رود کارون تا مراتع تابستانی فلات مرتفع، و در پاییز بازگشت. مستند 1925 Grass یکی از این عبورها را فیلم‌برداری کرد. اکنون بیشتر بختیاری‌ها در شهرهایی مانند شهرکرد، مسجد سلیمان و ایذه، یا در اصفهان و اهواز ساکن شده‌اند، اما برخی خانواده‌ها هنوز هر سال کوچ می‌کنند و اغلب کامیون‌ها در کنار گله‌ها حرکت می‌کنند. زبانشان بختیاری است، گویشی از لری که در همان شاخه جنوب‌غربی زبان‌های ایرانی با فارسی قرار دارد و بسیار نزدیک‌تر به فارسی است تا کردی، و در شهرها به‌آسانی جای خود را به فارسی می‌دهد. تقریباً همه شیعه دوازده‌امامی‌اند و ایمان خود را در عزاداری محرم و زیارت زیارتگاه‌ها زیست می‌کنند، نه به‌عنوان چیزی که آنان را از دیگر ایرانیان جدا کند. جامعه شبکه‌ای تودرتو از واحدهای نسبی است: دو نیمه بزرگ، هفت‌لنگ و چهارلنگ، که نام‌هایشان معمولاً به ارزیابی‌های قدیمی مالیات دام بازمی‌گردد، و در زیر آنها طوایف، زیرطوایف و تیره‌هایی که زمانی تعیین می‌کردند خانواده کجا اطراق کند، فرزندانش با چه کسانی ازدواج کنند و کدام خان از سوی آن سخن بگوید.

خوانین فراتر از کوهستان‌ها هم اهمیت داشتند. در 1909 سواران بختیاری به فرماندهی سردار اسعد به سوی تهران حرکت کردند و در بازگرداندن مشروطه در برابر محمدعلی‌شاه یاری رساندند. یک سال پیش‌تر نفت در مسجد سلیمان، در مراتع زمستانی ایل، کشف شده بود و شرکت نفت ایران و انگلیس خوانین را برای نگهبانی از چاه‌هایش مزد می‌داد. استقلال مسلح بر زمینی راهبردی، بختیاری‌ها را هدف رضاشاه کرد؛ او در دهه 1930 خوانین سرشناس را اعدام یا زندانی کرد، ایل را خلع سلاح نمود و کوچ‌نشینان را به سوی یکجانشینی راند. همان خاندان‌های خان بعدها ملکه‌ای به ایران دادند، ثریا اسفندیاری‌بختیاری، و آخرین نخست‌وزیر پیش از انقلاب 1979، شاپور بختیار. در گورستان‌های بختیاری شیرهای سنگی حکاکی‌شده بر گور مردانی هست که به‌عنوان جنگاور یا رهبر یاد می‌شوند. لباس سنتی مردان چوخاست، کت پشمی تا زانو با راه‌راه‌های عمودی سیاه و سفید، که با شلوار گشاد سیاه و کلاه نمدی گرد پوشیده می‌شود. زنان دامن‌های بلند چندلایه با رنگ‌های تند زیر روسری گره‌زده می‌پوشند. قالی‌های بختیاری، به‌ویژه طرح باغ محفظه‌ای، از شناخته‌شده‌ترین قالی‌های ایران‌اند، و رقص صف در عروسی‌های بختیاری هنوز بخشی زنده از تقویم است.