اروتیک بهارلوها

بهارلوها مردمی ترکی‌زبان در استان فارس در جنوب ایران هستند و نامشان بسیار دورتر از جایی رفته است که بیشترِ خودشان هرگز رفتند. این نام نخستین بار در قرن‌های چهاردهم و پانزدهم در میان قراقویونلو ظاهر می‌شود، اتحادیهٔ ترکمانان «گوسفند سیاه» که از تبریز بر آذربایجان، عراق و غرب ایران فرمان می‌راند، و خودِ خاندان حاکم عموماً بهارلو به شمار می‌آید. نام این قبیله معمولاً به بهار، ناحیه‌ای نزدیک همدان، بازگردانده می‌شود که به منشأیی شمالی و کوچی تدریجی و طولانی به سوی جنوب اشاره دارد. هنگامی که قراقویونلو از هم پاشید، پاره‌هایش پراکنده شدند و یک ادعا تا دکن می‌رسد: سلاطین قطب‌شاهی گلکنده نسب خود را به بهارلو می‌رساندند. چه این شجره‌نامه درست باشد یا نه، خاندانی در هند این نام را شایستهٔ ادعا یافت، و این خود نشان می‌دهد که آن نام روزگاری چه اعتباری داشته است.

آنچه امروز باقی مانده محلی‌تر و جالب‌تر است. در دههٔ 1860 خاندان قوام، که هم بازرگان بودند و هم حاکم شیراز، پنج گروه قبیله‌ای را در اتحادی به نام خمسه، به معنای «پنج»، گرد آورد تا جاده‌های کاروان‌رویی که از خلیج به سوی شمال می‌آمدند ایمن شوند و وزنه‌ای در برابر قشقایی‌ها برای استان فراهم آید. بهارلو یکی از آنها بود، در کنار اینانلو و نفر که هر دو نیز ترک بودند، قبایل عرب، و باصری‌های فارسی‌زبان. این اتحادیه بر پایهٔ تصمیمی اداری ساخته شد و نه بر پایهٔ نسب، که امری نامعمول است، و بخش عمدهٔ یک قرن دوام آورد. زبان بهارلو گونه‌ای از ترکی اغوزی جنوبی است، آن‌قدر نزدیک به قشقایی و ترکی آذربایجانی که بیگانگان همه را یکی می‌شمارند، در حالی که گویشوران تفاوت را می‌شنوند؛ فارسی اکنون تقریباً در هر خانه‌ای در کنار آن جای گرفته است. دین، اسلام شیعهٔ دوازده‌امامی است که به شیوهٔ معمول ایرانی زیسته می‌شود: در محرم و در زیارتگاه‌ها نمود می‌یابد، نه در جدل بر سر آن. زندگی شبانی بر تقویم عمودی زاگرس استوار بود: زمستان در دشت‌های گرم و پست، تابستان در مراتع مرتفع، گوسفند و بز، و چادرهایی از موی سیاه بز. برنامه‌های اسکان اجباری رضاشاه در دهه‌های 1920 و 1930 این چرخه را گسست و هرگز کاملاً بازنگشت، از این رو بیشتر بهارلوهای امروز کشاورزی می‌کنند، یا در شیراز، نی‌ریز، داراب و فسا زندگی می‌کنند، یا به کلی به خارج رفته‌اند. بافندگی بیش از کوچ دوام آورد. قالی‌ها و کیسه‌هایی که به خمسه و به‌ویژه به بهارلو منسوب‌اند، نقش پرنده‌ای سبک‌پردازی‌شده دارند که گردآورندگان در نخستین نگاه آن را می‌شناسند، و به نام اتحادیه‌ای فروخته می‌شوند که دیگر بر هیچ‌کس فرمان نمی‌راند.