اروتیک آتونی

آتونی‌ها بزرگ‌ترین قوم بومی تیمور غربی‌اند، با جامعه‌ای قابل‌توجه در برون‌بوم اکوسی که به‌طور غیرعادی در سمت تیمور شرقیِ مرز قرار دارد. آنان خود را آتوین متو می‌نامند، یعنی «مردم سرزمین خشک»، و این نام با سرزمینشان هم‌خوانی دارد: سرزمینی درونی، گرم و کم‌باران با رشته‌تپه‌های سنگ‌آهکی، ساوانای درختان اوکالیپتوس و بسترهای خشک رودخانه که در فصل بارانی برای مدتی کوتاه پر می‌شوند و سپس ماه‌ها آرام می‌گیرند. معیشت بر ذرت استوار است نه برنج، و با غده‌ها، لوبیا و دام‌های کوچک تکمیل می‌شود، و تقویم کشاورزی هنوز ریتم زندگی روستایی را شکل می‌دهد، به شیوه‌ای که ساعت‌ها و کار مزدی هنوز به‌کلی جای آن را نگرفته‌اند.

زبان آنان، اواب متو (که داوان هم نامیده می‌شود)، به شاخه تیموری از خانواده زبان‌های اوسترونزی تعلق دارد و در زنجیره‌ای از گویش‌ها صحبت می‌شود، نه به‌عنوان یک زبان یکدست واحد؛ برای نمونه، آماراسی‌ها در جنوب غربی به‌روشنی هویت مستقل خود را دارند. جامعه آتونی پیش از استعمار در شبکه‌ای از امیرنشین‌های کوچک سازمان یافته بود که هر کدام بر محور یک فرمانروای آیینی می‌چرخید که اقتدارش بیشتر کیهانی بود تا اداری؛ قدرت سیاسی و قدرت آیینی عمداً میان دو شخصیت همتا تقسیم شده بود، ترتیبی که انسان‌شناسان قلم‌فرسایی فراوانی برای توضیح آن کرده‌اند. خانه سنتی، اومه کبوبو، آشکارترین نمود آن جهان‌بینی است: کندویی کاهگلی از پوشال که تقریباً تا زمین می‌رسد، درونش از دود سیاه شده، و اجاق در آن مرکز اخلاقی و عملی خانواده است.

امروزه بیشتر آتونی‌ها مسیحی‌اند (پروتستان در بخش عمده تیمور غربی و کاتولیک در اکوسی و بخش‌هایی از جنوب)، که میراث فعالیت تبشیری هلندی‌ها و پرتغالی‌هاست و بر دینی بومی و کهن‌تر لایه‌گذاری شده که هنوز به‌کلی محو نشده است. نیاکان، ارواح کشاورزی و تعهدات آیینی‌ای که به سنگ‌ها، چشمه‌ها و درختانی مشخص پیوند دارد هنوز در شیوه برگزاری آیین‌های تولد، ازدواج و مرگ نقش دارند، اغلب در کنار مناسک کلیسایی و نه در تقابل با آن. بافندگی تایس، یعنی پارچه‌های ایکات متراکم و هندسی که روی دارهای کمربندی بافته می‌شوند، همچنان حرفه‌ای جدی است، با نقش‌هایی که تبار، منطقه و مناسبت را برای هر کسی که خواندنشان را بداند نشان می‌دهند. قرن بیستم دورانی سخت بود: اشغال ژاپن، خشونت‌های پیرامون الحاق به اندونزی و سایه بلند درگیری تیمور شرقی همگی قلمرو آتونی‌ها را تحت تأثیر قرار دادند، و اکوسی به‌ویژه هنوز نشانه‌های آن تاریخ را با خود دارد.