اروتیک آناتولیایی‌ها

آناتولی‌ها هرگز یک ملت واحد نبودند. آنها خانواده‌ای از اقوام بودند که به زبان‌های خویشاوند هندواروپایی سخن می‌گفتند و از حدود 2000 BCE تا زمانی که آخرین زبان‌هایشان در قرون نخست میلادی زیر سلطهٔ یونانی از میان رفت، شبه‌جزیره‌ای را که اکنون ترکیه نام دارد در اختیار داشتند. هیچ جامعه‌ای مستقیماً از آنان نیست. آنچه از ایشان باقی مانده در خاک هاتوشا و سارد، در مقبره‌های صخره‌ای که بر صخره‌های ساحل لیکیه کنده شده‌اند، و در ریشه‌های دیرینهٔ مردمی نهفته است که امروز در آناتولی زندگی می‌کنند.

جایگاه آنان در تاریخ بیشتر زبانی است. آناتولی نخستین شاخه‌ای بود که از هندواروپایی مادر جدا شد و نخستین شاخه‌ای بود که به نوشتار درآمد، و از این رو بایگانی‌های میخی پایتخت حیتی‌ها کهن‌ترین سند باقی‌مانده از خانوادهٔ زبانی است که بعدها زبان‌های انگلیسی، هندی و یونانی را پدید آورد. حیتی همچنین مجموعه‌ای از همخوان‌ها را نگه داشت که همهٔ شاخه‌های دیگر از دست دادند و این امر بازسازی‌ای را تأیید کرد که زبان‌شناسان دهه‌ها پیش از آنکه کسی بتواند لوح‌ها را بخواند، روی کاغذ از آن دفاع کرده بودند. حیتی‌ها این نام را برای خود به کار نمی‌بردند: زبانشان را نسیتی می‌خواندند، برگرفته از شهر کانش، و نام حاتی را از حاتیان پیش از خود گرفتند، قومی غیرهندواروپایی که سرزمینشان را تصرف کردند و زبانشان را تا مدت‌ها پس از آنکه دیگر کسی به آن سخن نمی‌گفت در آیین‌ها به کار بردند. خویشاوندانشان در سراسر شبه‌جزیره پراکنده شدند. لوویایی‌ها به سوی غرب و جنوب گسترش یافتند و با خط هیروگلیفی ویژهٔ خود نوشتند. لیدیایی‌های سارد اعتبار نخستین سکه‌زنی را دارند. لیکیایی‌ها اتحادیه‌ای فدرال از شهرها را اداره می‌کردند و هرودوت ادعا می‌کند که خود را به نام مادرانشان می‌نامیدند. کاری‌ها به عنوان مزدور اجیر می‌شدند و نام خود را بر بناهای مصری حک کردند، و از همین رو خط ایشان سرانجام گشوده شد.

دین حیتی تراکمی بود نه انحصاری: خدایان هزارگانهٔ حاتی، که خدای طوفان و الههٔ خورشید آرینا بر رأس آنها بودند، خدایان حاتی و حوری را به‌طور کامل جذب کردند، و پرستشگاه صخره‌ای یازیلی‌کایا آن پانتئون وارداتی را نشان می‌دهد که در رژه‌ای بر صفحهٔ صخره راه می‌روند. قانونشان بیشتر بر غرامت متکی بود، در حالی که قوانین بین‌النهرین بر قطع عضو تکیه داشتند، و ملکه منصبی به نام تاوانانا داشت که به حق خودش بود، نه به عنوان لطف همسرش. پایان در مراحلی رسید. هاتوشا حدود 1200 BCE در فروپاشی عصر برنز رها شد، پادشاهی‌های کوچک جانشین که به زبان لوویایی سخن می‌گفتند در جنوب‌شرق سنت را چهار قرن دیگر ادامه دادند تا آشور آنان را بلعید، و لیدیا در سال 546 BCE به دست کوروش افتاد. یونانی بقیه را، آرام و شهر به شهر، به انجام رساند.