اروتیک آکبو

آکبوها مردمی کوهستان‌نشین در غرب-مرکز توگو هستند و کوه‌ها بیشترِ آنچه ایشان را متمایز می‌کند توضیح می‌دهند. روستاهایشان بر فلات آکبو و پیرامون آن قرار دارند. این فلات توده‌ای از ارتفاعات جنگل‌پوش در منطقه‌ی فلات‌هاست که به مرز غنا چسبیده و مرکز آن شهر کونیوهو است. شمارشان به ده‌ها هزار نفر می‌رسد و مطمئن‌ترین نشانه برای تشخیص اینکه چه کسی آکبو است و چه کسی همسایه، زبان است، که گویشورانش آن را به نامی می‌خوانند که معمولاً Kegberike نوشته می‌شود. منابع قدیمی‌تر این نام را Kebu یا Kabu می‌نویسند و Akébou املای فرانسوی است که نقشه‌های توگو هنوز به کار می‌برند.

این زبان به گروه زبان‌های کوهستانی غنا-توگو تعلق دارد، مجموعه‌ای از زبان‌های کوچک که در امتداد رشته‌تپه‌های جداکننده‌ی دو کشور پراکنده‌اند. زبان‌شناسان آن‌ها را در خانواده‌ی کوا جای می‌دهند، همان خانواده‌ای که اوه و آکان به آن تعلق دارند، اما زبان‌های کوهستانی چیزی را نگه داشته‌اند که همسایگان دشت‌نشین‌شان تا حد زیادی از دست داده‌اند: طبقه‌های اسمی فعال، یعنی اسم‌ها در گروه‌هایی دسته‌بندی می‌شوند که مفرد و جمع را نشان می‌دهند و واژه‌های اطراف را به مطابقت وامی‌دارند. نظام زبان آکبو از بهترین نظام‌های حفظ‌شده است. نزدیک‌ترین خویشاوندش آنیمره است که چند نفر در آن سوی مرز، در غنا، به آن سخن می‌گویند و اکنون نزدیک به ناپدید شدن است. پژوهشگران دوران استعمار آکبوها را در شمار Togorestvölker قرار دادند، یعنی «قوم‌های بازمانده»ی توگو، جوامع تپه‌نشینی که فرض می‌شد پیش از گسترش اوه‌ها و آکان‌ها در پیرامونشان در آنجا بوده‌اند. این برچسب کهنه شده است. اما تصویر گروه‌های کوچک و دیرینه‌ساکن کوهستانی که جای خود را حفظ کرده‌اند، کهنه نیست.

مرز میراث دوران استعمار است. این منطقه تا جنگ جهانی اول بخشی از توگولند آلمان بود و سپس، هنگامی که بریتانیا و فرانسه این مستعمره را تقسیم کردند، در سهم فرانسه قرار گرفت. بدین ترتیب آکبوها در سرزمینی ماندند که بعدها توگو شد، در حالی که قوم‌های تپه‌نشین خویشاوندشان در ساحل طلا جای گرفتند. فلات بعدها یکی از مناطق کشت قهوه و کاکائوی توگو شد و محصولات نقدی آن را دگرگون کردند: کشاورزان مهاجر از شمال، به‌ویژه کابیه‌ها، برای کار در مزارع آمدند و بسیاری از آنان ماندند. خانوارهای آکبو همچنان کشاورزی می‌کنند، قهوه و کاکائو می‌فروشند و برای سفره‌ی خود یام، ذرت و کاساوا می‌کارند.

کلیساهای مسیحی، کاتولیک و پروتستان، جا افتاده‌اند و در کنار تعهدات کهن‌تری جریان دارند: به نیاکان احترام گذاشته می‌شود، زیارتگاه‌های روستا و زمین همچنان اهمیت دارند، و رؤسا و بزرگان تبارها بخش عمده‌ای از اموری را که هرگز به دادگاه دولتی نمی‌رسد فیصله می‌دهند. آکبو حدود سال 2010 با جدا شدن از واوا به شهرستانی مستقل تبدیل شد و بدین ترتیب این قوم کوچک صاحب واحدی اداری شد که نام خودشان را دارد. فرانسوی زبان مدرسه و دولت است، اوه زبان میانجی منطقه است، و بسیاری از آکبوها امروز در لومه یا آن سوی مرز در غنا کار می‌کنند. در خانه، این زبان هنوز به کودکان منتقل می‌شود، و این بیش از چیزی است که درباره‌ی چند زبان خویشاوند کوهستانی‌اش می‌توان گفت.