اروتیک یه‌یی

یِیی‌ها مردم آب‌اند در کشوری که بیشتر آن شن است. سرزمین آنان دلتای اوکاوانگو در شمال‌غرب بوتسوانا است، جایی که رودی که هرگز به دریا نمی‌رسد در دل کالاهاری به هزاران کانال، نی‌زار و جزیره‌ی فصلی پخش می‌شود و همسایگانشان مدت‌هاست پذیرفته‌اند که هیچ‌کس این هزارتو را بهتر از آنان نمی‌خواند. موکورو، قایق چوبی کم‌عمقی که از پشت و در حالت ایستاده با چوب‌دستی رانده می‌شود، از آن آنان است. همچنین تله‌های ماهی‌گیری سبدی، شکار تاریخی اسب آبی با نیزه، و کشت مولاپو، یعنی کاشت سورگوم و ذرت بر خاک دشت سیلابی هنگامی که سیلاب سالانه فروکش می‌کند. جوامع یِیی همچنین در کنار رود بوتتی، پیرامون دریاچه‌ی نگامی و آن‌سوی مرز در منطقه‌ی زامبزی نامیبیا، که پیش‌تر نوار کاپریوی نام داشت، زندگی می‌کنند. آنان خود را وایِیی می‌نامند، هر فرد از ایشان مویِیی است، و ادبیات استعماری کهن ایشان را ذیل نام بایِیی یا با نام تسوانایی ماکوبا ثبت کرده است که خود آنان آن را رد می‌کنند.

زبان آنان، شِیِیی، از زبان‌های بانتو است اما به‌گونه‌ای ناهمگون: این زبان با سِتسوانا و تیمبوکوشو که اطراف آن گفتگو می‌شوند متفاوت است و همصامت‌های کلیکی دارد که از تماس طولانی با گویشوران خوی و سان به آن راه یافته‌اند، و این در فاصله‌ی این‌همه دوری از شاخه‌ی نگونی جنوبی امری غیرعادی است. این تمایز به امری سیاسی بدل شد. هنگامی که باتاوانا در قرن نوزدهم به نگامیلند پیش راندند، یِیی‌ها نه به‌عنوان شریک بلکه به‌عنوان رعیت جذب شدند، و آن‌گاه قانون اساسی بوتسوانای مستقل هشت گروه تسوانایی را به‌عنوان قبایل اصلی نام برد و دیگران را بیرون از این ترتیب نهاد. پاسخ وایِیی‌ها از طریق انجمن کامانکائو آمد که در ۱۹۹۵ برای احیای شِیِیی به‌عنوان زبانی نوشتاری و آموزشی تأسیس شد، سپس با نصب رئیس عالی خاص خود در ۱۹۹۹ و یک شکایت قانون اساسی که در ۲۰۰۱ در دادگاه عالی رسیدگی و تصمیم‌گیری شد. دادگاه تمایز قومی را تبعیض‌آمیز دانست. اصلاحاتی که در پی آن آمد کمتر کسی را راضی کرد. در همین حال، شِیِیی در گفت‌وگوهای روزمره همچنان در برابر سِتسوانا عقب می‌نشیند و بخش بزرگی از احیا اکنون در کلاس‌های درس و روزهای فرهنگی انجام می‌شود، نه در خانه. بیشتر یِیی‌ها مسیحی‌اند و آیین‌های نیاکانی و درمان سنتی در کنار عضویت در کلیسا بی‌سروصدا ادامه می‌یابند. سبدهای حلقوی‌ای که بوتسوانا به جهان می‌فروشد، از الیاف نخل موکولا که با پوست درخت آلوی پرنده به رنگ قهوه‌ای درآمده، بیشتر کار زنان یِیی و هامبوکوشو است، و درآمد آن‌ها از معدود چیزهایی در نگامیلند است که مستقیماً به خانوارها می‌رسد.