اروتیک شیرازی‌ها

شیرازی‌ها جمعیت مسلمانی هستند که از دیرباز در جزایر و کرانه‌های ساحل سواحیلی ساکن‌اند: اونگوجا و پمبا در زنجبار، جزایر کومور، و جیب‌هایی در کرانه‌ی قاره‌ای تانزانیا، کنیا و شمال موزامبیک. آنچه آنان را متمایز می‌کند نه زبان است و نه دین، که با همسایگانشان مشترک است، بلکه ادعای تبار است. وقایع‌نامه‌ی کیلوا از فرمانروایی ایرانی و پسرانش سخن می‌گوید که با هفت کشتی از شیراز رفتند و در امتداد ساحل پراکنده شدند و هر یک شهری بنیاد نهاد. در بیشتر سده‌ی گذشته، مورخان این را یک اسطوره‌ی پایگاه می‌دانستند، شجره‌نامه‌ای وام‌گرفته که به مسلمانان ساحل امکان می‌داد بر مهاجران بعدی برتری یابند و به مرکز جهان اسلام نزدیک‌تر باشند. سپس پژوهش‌های ژنتیکی بر گورهای ساحلی سده‌های میانه که در سال 2023 منتشر شد، نیای ایرانی را که از راه مردان رسیده و نیای آفریقایی را که از راه زنان رسیده نشان داد، و این تقریباً همان چیزی است که وقایع‌نامه‌ها از آغاز ادعا می‌کردند. شیرازی‌ها مردمی آفریقایی‌اند که رشته‌ای واقعی از ایران در گذشته‌شان جریان دارد.

در زنجبار این نام سه جمعیت را دربرمی‌گیرد که خود را جانشین یکدیگر نمی‌دانند: هادیمو در جنوب و شرق اونگوجا که پیش‌تر مبویرا خوانده می‌شدند، توم‌باتو در جزیره‌ی توم‌باتو و نوک شمالی، و واپمبا در پمبا. آنان سواحیلی سخن می‌گویند، زبانی بانتویی که قرن‌ها واژه‌های وام‌گرفته از عربی و فارسی را با خود دارد؛ و در جزایر کومور جمعیت معادل به زبان کوموری سخن می‌گوید که خویشاوند نزدیک آن است. اسلام سنی و بر مذهب شافعی است و تقویم، دادگاه‌های عرفی و شکل زندگی را سامان می‌دهد، نه این‌که روی آن‌ها قرار گیرد. با این حال هرگز جای کار کهن ارواح را نگرفته است: درمان‌گرانی که به تسخیر رسیدگی می‌کنند، زیارتگاه‌هایی در غارها و بیشه‌ها، و کارهایی که شخص ممکن است روز پنجشنبه انجام دهد و روز جمعه چیزی درباره‌ی آن نگوید.

این برچسب در دهه‌ی 1950 سیاسی شد. انجمن شیرازی‌ها در سال 1957 با انجمن آفریقایی‌ها ادغام شد و حزب افرو-شیرازی را تشکیل داد که در برابر ملی‌گرایانی قرار داشت که بیشتر به رهبری عرب‌ها بودند. در ژانویه‌ی 1964 انقلاب سلطنت را برانداخت و هزاران تن جان باختند، که بیشتر آنان زنگباری‌های با تبار عربی و جنوب آسیایی بودند. زنجبار چند ماه بعد به تانگانیکا پیوست تا تانزانیا را پدید آورد، و نام شیرازی‌ها از کاربرد رسمی کنار گذاشته شد و به نفع زنجباری ساده جایگزین شد، هرچند مردم هنگام پرسیده شدن هنوز آن را به کار می‌برند. روشن‌ترین نشانه‌ی باقی‌مانده، موکا کوگوا در ماکوندوچی است، سال نوی ایرانی که در ژوئیه برگزار می‌شود: مردان با ساقه‌های موز به جان هم می‌افتند تا کینه‌های سال را خالی کنند، کلبه‌ای سوزانده می‌شود و دودش برای فال خوانده می‌شود، و زنان با کانگاهای نو از میان مزارع می‌گذرند و شکایت‌هایی را می‌خوانند که در ماه دیگر تکرار نخواهند کرد.