اروتیک شاتوها

شاتوها قومی ترک‌تبار بودند که از سده هفتم تا دهم میلادی زندگی می‌کردند. نخست در حاشیه صحرایی شرق کوه‌های تیان‌شان، در منطقه‌ای که امروز سین‌کیانگ نام دارد، و بعدها در شمال چین ساکن شدند. آنان در آنجا سه سلسله تأسیس کردند و سپس با جمعیت هان چین که بر آن حکم رانده بودند درآمیختند. شاتو برچسبی چینی به معنای «شیب‌های شنی» است که از کویری شنی و وسیع در شرق دریاچه بارکول، نزدیک خاستگاه نخستین آنان، گرفته شده است. آنان از قبیله چویه از خاقانات ترک غربی برخاستند و تحت رهبری تبار ژویه قرار داشتند. زبان ترکی‌شان تقریباً هیچ ردپای مکتوبی بر جای نگذاشت.

تاریخ آنان بر محور یک عقب‌نشینی می‌گردد. تبت حدود سال 790 پاسگاه تانگ، بیتینگ، را گرفت و شاتوها زیر فرمان تبت درآمدند. تبتی‌ها بعدها به همدستی آنان با اویغورها مظنون شدند، پس در سال 808 به سوی چین گریختند و در تمام مسیر با تعقیب‌کنندگان خود جنگیدند. رهبرشان در راه درگذشت و تنها بخشی از کسانی که حرکت کرده بودند به مرز رسیدند. دودمان تانگ آنان را نزدیک لینگژو بر رود زرد و سپس در شمال شانشی اسکان داد. آنجا به آنچه سلسله‌ای رو به ضعف بیش از همه به آن نیاز داشت بدل شدند: سواره‌نظامی آبدیده. ژویه چی‌شین در سرکوب شورشی در سال 869 یاری کرد و نام خانوادگی امپراتوری لی به او داده شد. پسرش لی که‌یونگ، «اژدهای یک‌چشم»، در سال 883 پایتخت چانگ‌آن را از دست شورشی به نام هوانگ چائو پس گرفت. سواران او لباس سیاه می‌پوشیدند و «ارتش کلاغ» نامیده می‌شدند و او را فرمانروای شانشی کردند.

پس از فروپاشی تانگ، پسر لی که‌یونگ، لی چون‌شو، تانگ متأخر را در سال 923 اعلام کرد. او در همان سال رقیبش، لیانگ متأخر، را نابود کرد و خود را احیاگر سلسله کهن معرفی کرد، نه فاتحی بیگانه. او شیفته تئاتر بود و خودش روی صحنه بازی می‌کرد و سه سال بعد در شورشی کشته شد. فرماندهان شاتو پس از آن جین متأخر را در سال 936 و هان متأخر را در سال 947 بنیان نهادند. آنچه از هان متأخر باقی ماند به عنوان هان شمالی در شانشی پایداری کرد تا آنکه سونگ آن را در سال 979 گرفت. قدرت از طریق پسران خوانده و پیروان سوگندخورده منتقل می‌شد، عادتی استپی که مردانی با تبار ترک، سغدی و چینی را به یک خاندان حاکم پیوند می‌داد. شی جینگ‌تانگ از جین متأخر، برای جلب حمایت خیتان‌ها، شانزده ایالت پیرامون پکن امروزی را واگذار کرد. چین این مناطق را تا زمان مینگ به‌طور کامل بازپس نگرفت.

پس از آنکه سونگ چین را دوباره یکپارچه کرد، شاتوها به‌عنوان قومی جداگانه از متون تاریخی ناپدید می‌شوند. خانواده‌هایشان نام‌های چینی، مناصب و ازدواج‌های چینی اختیار کردند. میراث آنان خود دوره پنج سلسله است، زیرا سه تا از پنج دربار آن ریشه شاتویی دارند. برخی مورخان بخشی از اونگودها، قومی مسیحی نسطوری از دوران مغول، را تا حدی به ریشه‌های شاتویی پیوند می‌دهند، اما این پیوند هنوز مورد بحث است.