اروتیک ندبله‌های شمالی

ندبلهٔ شمالی قومی است که از دل یک کوچ پدید آمده است. در دههٔ 1820، رئیسی از خاندان خومالو به نام مزیلیکازی با شاکا اختلاف پیدا کرد و چند صد پیرو خود را از زولولند بیرون برد، به سوی شمال و از میان های‌فلد، و در راه جوامع سوتو و تسوانا را در خود جذب کرد. سرانجام در اواخر دههٔ 1830 از رودخانهٔ لیمپوپو گذشت و به سرزمین تپه‌های گرانیتی در جنوب غربی زیمبابوهٔ کنونی رسید. آنچه به آنجا رسید قبیله‌ای نبود، بلکه دولتی بود: پادشاهی به سبک زولو با هنگ‌های نظامی و شهرهای سلطنتی، و در دوران پسرش، پایتختی در بولاوایو. هویت ندبله از آن زمان لایه‌لایه بوده است. نظم کهن مردم را به زانسی (خانواده‌هایی از قلب سرزمین زولو)، انهلا (کسانی که در های‌فلد پذیرفته شدند) و هوله (گویشوران کالانگا، روزوی و شونا که هنگام ورود ادغام شدند) رده‌بندی می‌کرد و هرچند این برچسب‌ها کمرنگ شده‌اند، عادت جذب همسایگان از میان نرفته است. امروزه یک خانوادهٔ کالانگا یا وندا در ماتابله‌لند می‌تواند بدون تناقض خود را ندبله بنامد. حدود دو میلیون نفر به ایسی‌ندبله سخن می‌گویند، زبانی از شاخهٔ نگونی که به زولو چنان نزدیک است که گویشوران هر یک، با اندکی تلاش، سخن دیگری را دنبال می‌کنند، هرچند این زبان واژگانی از کالانگا و شونا گرفته که در زولو وجود ندارد. این زبان همان زبان ندبلهٔ جنوبی در آفریقای جنوبی نیست، که خانه‌های نقاشی‌شده و مهره‌دوزی‌های هندسی آنان اغلب به اشتباه به زیمبابوه نسبت داده می‌شود.

این پادشاهی دو نسل دوام آورد. لوبنگولا، پسر مزیلیکازی، در امتیازنامهٔ راد در سال 1888 حقوق معدنی را واگذار کرد، در سال 1893 با شرکت بریتانیایی آفریقای جنوبی جنگید و سال بعد در حال گریز درگذشت. قیام 1896 که تا حدی از طریق کاهنان زیارتگاه موالی در تپه‌های ماتوبو هماهنگ شد، با صلحی مذاکره‌شده و حکومت استعماری کامل پایان یافت. سسیل رودس ترتیبی داد که بر قله‌ای در ماتوبو به خاک سپرده شود، واقعیتی که فعالان ندبله هنوز آن را پیش می‌کشند. عمیق‌ترین زخم دوران معاصر، گوکوراهوندی است، یعنی لشکرکشی سال‌های 1983 تا 1987 که در آن تیپ پنجم ارتش زیمبابوه هزاران غیرنظامی را در سراسر ماتابله‌لند و میدلندز کشت، در پاکسازی‌ای که حزب زاپو به رهبری جاشوا نکومو را هدف گرفته بود. هرگز به‌طور رسمی به این موضوع رسیدگی نشده است و شیوهٔ سخن گفتن ندبله‌ها دربارهٔ هراره، دربارهٔ نام متواکازی برای ملت خود و دربارهٔ افول اقتصادی بولاوایو را شکل می‌دهد. بیشتر ندبله‌ها مسیحی‌اند و در کلیساهای انگلیکن، کاتولیک، ادونتیست و کلیساهای پنطیکاستی و رسولیِ رو به رشد سریع پراکنده‌اند، اما تکریم نیاکان در کنار کلیسا ادامه دارد: مراسم امبویسو روح خویشاوند درگذشته را حدود یک سال پس از دفن به خانه بازمی‌گرداند و درخواست باران هنوز به نجلله فرستاده می‌شود، زیارتگاهی در ماتوبو که ندبله‌ها آن را از کالانگا به ارث بردند. ماه سپتامبر یادبود سالانهٔ مزیلیکازی را در مزار او نزدیک بولاوایو به همراه دارد، تنها مناسبتی که در آن پیش‌بندهای پوستی، سپرها و مدیحه‌سرایان با شمار زیاد دیده می‌شوند.