اروتیک نوریتانی‌ها

نوریتانی‌ها مردم نورا و قلمرو آن در ساحل جنوبی دورافتادهٔ ساردینیا بودند که جغرافی‌دان بطلمیوس در سدهٔ دوم میلادی با همین نام از ایشان یاد کرده و آنان را در منتهی‌الیه جنوبی جزیره جای داده است؛ شهرشان در آغاز سده‌های میانه خالی شد و بازماندگانشان در جمعیت عمومی جنوب ساردینیا ادغام شدند. آنچه ایشان را تعریف می‌کرد تبار نبود، شهر بود. نورا بر دماغه‌ای باریک به نام کاپو دی پولا قرار داشت که از دو سو آب‌های آرام و پناهگاه‌دار داشت، و این منطق بندرگاهی تا سدهٔ هشتم پیش از میلاد بازرگانان فنیقی را به آنجا کشاند. ساحل از پیش تجاری بود: نوراغهٔ آنتیگوری در همان نزدیکی سفال میسنی‌ای به دست داده است، پس ساردینیایی‌های نوراغی آن ناحیه، مدت‌ها پیش از آنکه کسی شهری را طرح‌ریزی کند، با دریانوردان شرقی داد و ستد می‌کردند. سنگ نورا، کتیبه‌ای فنیقی که در 1773 یافت شد و معمولاً به سدهٔ نهم یا هشتم پیش از میلاد نسبت داده می‌شود، از کهن‌ترین کتیبه‌های غرب مدیترانه است و چیزی را در خود دارد که به‌طور گسترده کهن‌ترین صورت نوشتاری نام ساردینیا خوانده می‌شود. اما سنت یونانی روایت دیگری داشت: پوسانیاس می‌گوید ایبری‌هایی به سرکردگی مردی به نام نوراکس نورا را بنا نهادند و آن نخستین شهر جزیره بود.

جمعیتی که در آنجا شکل گرفت از آغاز آمیخته بود: مهاجران فنیقی، ساردینیایی‌های بومی، و از اواخر سدهٔ ششم پیش از میلاد کسانی که زیر فرمانروایی کارتاژ می‌آمدند. ایشان به زبان پونیک سخن می‌گفتند، زبانی سامی که هیچ خویشاوندی در جزیره ندارد، و کنار آن زبان بومی ساردینیایی را داشتند که از میان رفته و طبقه‌بندی‌نشده است. روم در 238 پیش از میلاد ساردینیا را گرفت و زبان لاتینی آرام‌آرام جای هر دو را گرفت و ساردینیایی کامپیدانی را که امروز در آن ناحیه رایج است بر جای گذاشت؛ پلینی پیش‌تر اهل شهر را به صورت لاتینی‌شان، یعنی Norenses، فهرست کرده است. دین نیز همین لایه‌بندی را داشت. نورا توفت داشت، پرستشگاه پونیکِ روباز با کوزه‌ها و سنگ‌نبشته‌های کنده‌کاری‌شده، که در 1889 توفانی آن را آشکار کرد، و زیارتگاه درمانی‌ای بر نوک دماغه که در آن پیکرک‌های سفالی نمازگزاران خفته به خوابیدن برای شفا، یعنی عادت خفتن در حریم خدا تا در رؤیا درمان شوند، اشاره دارند. در دوران روم شهری معمولی در ایالت بود با میدان عمومی، حمام‌ها، کف‌های موزاییکی و تئاتر کوچکی که هنوز اجرای تابستانی برگزار می‌کند. یورش‌های ساحلی که از وندال‌ها در سدهٔ پنجم آغاز شد، شهر را فرسود و بخشی از آن اکنون زیر دریاست. یک رشته هرگز گسسته نشد: سنت، شهادت قدیس افیسیوس را در نورا به سال 303 می‌داند، و از 1657 هر ماه مه، دسته‌ای مجسمهٔ او را از کالیاری به کلیسای کوچک رومانسکی کنار ساحل می‌برد، و بدین‌سان شهری که دیرزمانی است مرده مقصد یکی از بزرگ‌ترین جشن‌های مذهبی ساردینیا می‌شود.